در كمال تملق و استدعا حاج را به منزل‌هاى خود از قرار هر شبى يك صد دينار تا يك عباسى پول روسى كه عبارت از يك قران ايران باشد ، دعوت مىنمايند . در هنگام رحلت در كمال بىشرمى از هر كس از براى هر شبى دو عباسى كه دو قران باشد مىگيرند . از اقبال ماها آن كه به فاصلهء يكى دو - سه روز تذكره‌هاى ما به امضاى قونسول روس و رومى رسيد و فوراً بليت كشتى نمسه هم از باطون به اسلامبول را از قرار هر نفرى دوازده مناط و نيم و سه عباسى پول روسى گرفته شد ، اما در آن چهار - پنج روز ايام وقوف ما در باطون از هر سمتى به قدرى ازدحام حاج شد كه از احصا خارج بود . پس در عصر شنبه هيجدهم شوال ، از منزل كوچ نموديم . آدمى دو قران هم ، كرايهء حملِ اثقال خود تا دم كشتى داديم . هرچند از نجاست شهر باطون و اهل آن وارهيديم اما به اشدّ از آن گرفتار شديم . اوّلًا تا وقت غروب آفتاب حيارى در دم كشتى معطل مانديم و اجازهء ورود نمىيافتيم تا آن كه مقارن مغرب بعد از ازدحام حاج اذن دخول رسيد . پس تسابق مخلوق براى تصاحب جا و مكان مناسب به درجه‌اى مخلوق در ورود يورش آوردند كه نزديك شد جمعى در زير دست و پا ، پامال شوند . همان يورش و تزاحم و كوساكوس تا يك ساعت از شب رفته دنبالهء مخلوق در ورود كشتى قطع شد و در بسته گرديد ، ولى در آن شب در آن كشتى نجس اشهد بالله كه بر جماعت حاج معاينه حال شب اوّل قبر بر اهل عقاب پيش آمد كه الهى مسلمان نشود كافر مبيناد ! اوّلًا تمام خلايق تا به كمر به خاك ذغال فرو شده [ 14 ] كه سر تا پاى انسان مثل قطران سياه شده ؛ بهطورى كه صبحش به