ترجمهء يك كتاب از لاتين به زبان عربى هيچ درنگى پيش نمىآمد . ترجمهء عربى كتاب اورسيوس ( هروشيش ) در ميان نويسندگان و نزد مورخان اسلامى بان اندازه كه انتظار مىرفت انتشار و رواج نيافت ، و ابن جلجل نخستين كسى است كه از آن استفاده نموده و مطالبى از آن گرفته است ، و اين تازگى ندارد زيرا ترجمهء عربى اين كتاب در عصر ابن جلجل انجام گرديده است - چنان كه پيشتر گفته شد - و پس از ابن جلجل مىبينيم دو تن از نويسندگان ادوار بعد اعنى : ابن ابى اصيبعه و قفطى بعضى عبارات كتاب اورسيوس را نقل كرده‌اند ، و بطور قطع اين دو نويسنده ترجمهء عربى كتاب اورسيوس را نديده‌اند ، بلكه عباراتى را كه ابن جلجل از اين كتاب نقل كرده اين دو نويسنده همان عبارات را عينا در تأليفات خود آورده‌اند ، زيرا هر عبارتى را كه ابن جلجل از كتاب اورسيوس نقل كرده اين دو مورخ همان عبارت را عينا روايت كرده‌اند ، و در برخى موارد نقل آن را بالصراحه بابن جلجل نسبت داده‌اند . و پس از آن باز مىبينيم ابن خلدون ( متوفى بسال 808 ه ) بر كتاب اورسيوس بسيار تكيه مىكند ، و عبارات و فصول مبسوط و درازى در تاريخ جهان و دولتهاى روزگار باستان مانند : پارس ، يونان ، رومان ، يهود ، و مصر و غيرهم از آن كتاب روايت كرده است . و پس از ابن خلدون باز مىبينيم مقريزى ( متوفى بسال 845 ه ) در برخى موارد از كتاب خود مىگويد : من اين مطلب را از : « ترجمهء كتاب هروشيوش - الاندلسى فى وصف الدول و الحروب » گرفته‌ام . تعجب اينجاست كه داستان ترجمهء اين كتاب و نام دو تن مترجمان آن را تنها ابن خلدون نوشته است ، يعنى : پس از چهار قرن و نيم ( تقريبا ) كه از زمان ترجمهء عربى اين كتاب مىگذشته ابن خلدون تنها كسى بوده كه داستان ترجمه و نام مترجمان را مىدانسته ، و در كتاب خود آورده است ، و در اين مدت دراز حتى يك تن از مورخان درباره اشخاص ترجمه‌كنندگان اين كتاب سخن نگفته است ؟ شايد نسخهء ابن خلدون نام مترجم را داشته است ؟ افسوس : يگانه نسخهء كه از ترجمهء عربى اين كتاب تا زمان ما باقى مانده