و از آن تاريخ به بعد ديگر پروندهء اسلام در سرزمين اسپانيا بسته شد و كتاب قطور تاريخ اسلام در اندلس زيبا بپايان رسيد ، و دوران فرمانروائى حكام اسلام بر آن كشور سپرى گرديد . پيمان غرناطه و در سال 897 ه . و 1497 م ابو عبد اللّه آخرين فرمانرواى غرناطه شهر زيباى غرناطه و قصر الحمرآء را به فرديناند تسليم داشت و با وى پيمان صلحى مشتمل بر 67 ماده منعقد نموده و از اندلس خارج گرديد . در پيمان ضمن شروطى تصريح شده بود كه حكومت مسيحى اسپانيا مسلمانان را در ديانت خويش آزاد بگذارد ، بايشان زيان و آزار نرساند ، همهء مسلمانان از گزند نصارى بر كنار باشند ، مساجد ، معابد ، مدارس ، مقابر ، محلات و املاك مسلمانان از تجاوز و تعرض حكام مسيحى مصون باشد . اما اين پيمان و شروط آن پس از درهم پاشيدن و از ميان رفتن آخرين دسته - هاى نيروهاى رزمى اسلامى و بيرون رفتن واپسين فرمانرواى مسلمان از اسپانيا فراموش شد ، حكام نصارى ، مسيحيان آن كشور ، پيشوايان دينى ، عمال محاكم تفتيش عقايد « Inquisition » * دست ستمگرى و بيداد و آزار را بسوى مسلمانان دراز كردند ، و براى محو اسلام و آثار هشتصد ساله آن كوششها نمودند ، مساجد ، مدارس و مقابر علما و بزرگان اسلام را ويران ساختند ، كتابها و كتابخانه‌هاى اندلس را كه مشحون از آثار فرهنگى اسلام بوده دستخوش حريق ساختند ، گروهى از مسلمانان در دم تيغ بىدريغ نصارى جان سپردند ، جمعى بدرود خانه و كاشانهء خود گفته دست زن و فرزندان خويش را گرفته بافريقيه و ديگر بلاد اسلام هجرت كردند و بقية السيف مسلمانان را مجبور به قبول دين مسيح نمودند . سازمانهاى دينى نصارى براى پيشرفت مقاصد شوم خود « محاكم تفتيش عقايد » - را در شهرهاى مهم اسپانيا برپاى داشتند ، اين سازمانهاى وحشت‌انگيز چه فجايع و منكراتى را كه مرتكب گرديدند ؟ به كوچكترين بهانه مسلمانان و حتى مسلمانانى را كه تازه بدين مسيح درآمده بودند متهم مىساختند ، و آنان را يكىيكى و

--> ( * ) از كلمهء لاتينى Inquisitio گرفته شده است