و حواس به خواب مىرود ) ، ولى قلب كه رييس اعضاست و گوش ( آخرين حسى كه در خواب از كار مىافتد ) بيدار هستند در اين صورت وضو واجب نيست بلى اگر قلب و گوش به خواب رفتند وضو باطل مىشود و دوباره وضو بگيرد . زراره پرسيد : اگر چيزى در كنار اين شخص حركت داده شود و او متوجه نشود ؟ ( آيا اين امارهء نوم شرعى است ؟ ) امام عليه السّلام فرمود : خير ، اين امور امارهء نوم نيست تا مادامىكه يقين به خواب نيامده به اين چيزها اعتنا نكند و بر وضوى خويش باقى بماند و يقين به وضو را با شك در نوم نقض نكند ، آرى ، يقين را فقط با يقين ديگر مىتوان نقض كرد . پس از ذكر ترجمه‌اى از روايت در دو مرحله بحث مىكنيم : 1 . فقه الحديث : در اين صحيحه جناب زراره دو سؤال از امام عليه السّلام كرده سؤال اول مربوط به شبههء مفهوميه است . توضيح مطلب : در اين سؤال سه احتمال وجود دارد : اول . سؤال سائل از معناى لغوى نوم باشد . دوم . سؤال سائل از اين باشد كه آيا خفقه و خفقتان يك عامل مستقل است براى نقض وضو در مقابل نوم كه عامل ديگرى است يا خير ؟ سوم . سؤال سائل از شمول نوم شرعى باشد نسبت به خفقه و خفقتان . حال از اين سه احتمال ، احتمال اول باطل است به دليل اينكه اولا خود سائل معناى نوم را مىدانسته و توجه داشته كه نوم ذات المراتب است و ثانيا امام عليه السّلام نصب شده براى تبليغ احكام نه براى بيان معانى لغات و لذا سؤال زراره از چنين امرى بسيار بعيد است ، و احتمال دوم هم باطل است ؛ زيرا آوردن كلمه به نام از سوى سائل در عبارت و نيز تفصيل امام عليه السّلام به اينكه قد تنام العين . . . قرينهء آن است كه سائل مىدانسته كه اين دو استقلال ندارد . بنابراين ، احتمال سوم تعين پيدا مىكند كه سؤال از شمول نوم باشد . پس سؤال از شبهه مفهوميه است كه آيا نوم شرعى كه ناقض وضو است تا چه حدودى را شامل است ؟ آيا خفقه و خفقان را هم شامل مىشود يا خير ؟ و بهترين شاهد بر اين احتمال جواب امام عليه السّلام است كه شروع كرد به تحديد و مرزبندى نوم