1 . آيا در شبهات غير محصوره هم مانند محصوره احتياط واجب است يا نه ؟ 2 . برفرض عدم وجوب احتياط و موافقت قطعيه آيا مخالفت قطعيه جايز است يا خير فقط بايد به قدر حرام اجتناب كرد و ارتكاب ما بقى جايز است . و اما مرحلهء اول : مشهور علما مىگويند : در شبهات غير محصوره اجتناب از همهء اطراف و احتياط كردن واجب نيست و براى اثبات اين مدعا دلايلى دارند : 1 . ادعاى اجماع بر عدم وجوب احتياط ، جناب وحيد بهبهانى و شهيد ثانى و . . . ادعاى اجماع نموده‌اند و جناب شيخ انصارى هم پذيرفته است ، ولى متأخرين آن را قبول ندارند به حكم بيانى كه در جلد سوم از اين شرح آورديم . 2 . وجوب اجتناب در شبهات غير محصوره عسر و حرج دارد . ( صغرا ) عسر و حرج در اسلام منفىاند به حكم ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ) . ( كبرا ) پس وجوب اجتناب منفى است ( نتيجه ) بيان صغرا : عسر و يسر سه نوع‌اند : الف . عسر و يسر نادر : يعنى يك تكليفى اعم از وجوب يا حرمت براى گروه قليلى عسر دارد و لو براى نوع مردم يسر دارد و يا بالعكس ؛ يعنى تكليفى براى گروه قليلى يسر دارد و لو براى نوع مردم عسر دارد اولى مثل وجوب وضو كه براى نوع مردم آسان است ، ولى براى چند نفرى ممكن است دشوار باشد در اثر مريضى و سرما و . . . دومى مثل وجوب صوم در حال سفر كه براى نوع مردم عسر دارد و لو براى قليلى از انسان‌ها آسان باشد . ب . عسر و يسر غالب : يعنى تكليفى براى نوع مردم مشكل باشد و لو براى گروه اندكى آسان است مانند مثال دوم مذكور و يا بالعكس ؛ يعنى تكليفى براى نوع مردم آسان است و لو براى گروه قليلى از انسان‌ها دشوار باشد ، همانند مثال اول مذكور . ج . عسر و يسر دائم : يعنى تكليفى براى همهء مردم عسر داشته باشد مثل تحصيل علم به احكام شرعيه و يا تكليفى براى همه مردم آسان باشد . حال احكام شرعيه داير مدار عسر و يسر نادرى نيستند كه هرجا براى گروهى قليلى از مردم آسان بود و لو براى اكثر مردم عسر داشته باشد آن وجوب يا حرمت