الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
82
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
ما معتقديم كه دانهدانهء آيات و كلمات قرآن از سوى خداوند نازل گشته نه اينكه ساخته مغز بشرى همچون پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باشد و قرآن در رد پندار مشركان كه مىگفتند اين كتاب را محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با فكر خودش ساخته و پرداخته و به خداوند نسبت مىدهد فرمود : وَ ما كانَ هذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرى مِنْ دُونِ اللَّهِ ؛ يعنى جا ندارد كه اين كتاب بدون وحى آسمانى به خداوند نسبت داده شود ، و در آيه بعد مىفرمايد : أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ و در سورهء نساء آيه 82 مىفرمايد : أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً و ما معتقديم كه همين كتاب ، حجت ميان خداوند و بندگان اوست ، حجتى كه قاطع عذر است و ما معتقديم كه نخستين منبع و اصلىترين سرچشمه تمام معارف اسلامى از جمله احكام دين اسلام قرآن است و ساير منابع و مصادر تشريع اسلامى هم به قرآن برمىگردد و از اين منبع جوشان سيراب مىگردد به دليل اينكه سنت ، يعنى قول و فعل و تقرير معصوم ، مبين قرآن است ، اجماع هم به ملاحظه كشف از رأى و قول معصوم حجت است پس برگشت به سنت دارد و خلاصه اينكه زيربنا و اساس ، قرآن است . تا اينجا هرچه گفتيم از مسلمات قوم و لا ريب فيه است ؛ ولى سخن به اينجا ختم نشده ، بلكه بايد بدانيم كه از طرفى همين قرآن كه كلام اللّه و وحى آسمانى است داراى دو جنبه است : 1 . جنبهء صدور ، 2 . جنبهء دلالت . از ناحيهء صدور قرآن مجيد ، قطعى الصدور است ؛ زيرا در طول تاريخ در ميان مسلمين در حد تواتر اين معنا ثابت بوده و هست ، ولى از ناحيهء دلالت كل قرآن قطعى الدلاله نيست ؛ زيرا به نص خود قرآن آيات آن دو دستهاند : 1 . محكمات ، 2 . متشابهات . محكمات نيز دو دستهاند : 1 . نصوص ، 2 . ظواهر . نصوص قرآن قطعى الدلالهاند و احتمال خلاف در آنها نيست ، ولى نصوص بسيار كم است . عمدهء آيات ظواهر است كه دلالت آنها بر مراد قطعى و جازمانه نيست ؛ زيرا احتمال ارادهء خلاف ظاهر هرچند خيلى ضعيف ، وجود دارد حال حجيت ظواهر قرآن متوقف است بر اثبات حجيت مطلق ظواهر ، ولى گروهى از اخبارىها حجيت ظواهر قرآن را منكراند و لو ظاهر كلام ديگران را حجت مىدانند .