الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
215
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
همه بالاتر اگر عقل حجت نباشد از چه طريقى مىتوانى اثبات كنى كه خودت وجود دارى ؟ افكارت وجود دارند ؟ و . . . پس انكار حجيت حكم عقل در دام سفسطه افتادن است آنگونه سفسطهاى كه بالاتر از آن سفسطهاى نيست ! ! با اين بيانات به نظر ما اصوليين حجيت حكم عقل امرى مسلم و صددرصد است و جاى هيچگونه ابهام و ترديد نيست ، ولى با همهء اينها گروهى از اخباريين در حجيت حكم عقل تشكيك كردهاند كه ما براى روشن كردن مسئله و افشاگرى اين طعنهء بىجاى اخباريين مطلب را توضيح مىدهيم : در اوايل مبحث مستقلات عقليه گفتيم كه در رابطه با حسن و قبح عقلى در چهار مرحله به ترتيب بحث است : 1 . آيا اشياى داراى حسن و قبح واقعى و ذاتى هستند يا اينكه حسن و قبح اشيا اعتبارى است ؟ در اين بخش طرف بحث اشاعره و عدليه هستند كه اشاعره مىگويند اشيا حسن و قبح ذاتى ندارند ، بلكه حسن و قبح آنها تابع جعل شارع است ، ولى عدليه مىگويند : اشيا قطعنظر از اعتبار شارع برخى حسن و برخى قبيح هستند و عقل ما مىتواند آنها را بدون استعانت از شرع ادراك كند . 2 . برفرض كه اشيا داراى حسن و قبح واقعى و نفس الامرى باشند آيا عقل ما مستقلا مىتواند حسن و قبح آنها را ادراك كند يا خير ؟ در اين مرحله طرف بحث اصولىها با اخبارىها هستند كه اخبارىها مىگويند : اشياى داراى حسن و قبح ذاتى هستند و لكن عقل ما نمىتواند حسن و قبح اشيا را درك كند ، بلكه نياز به بيان شارع دارد و اصوليين مىگويند : عقل ما استقلالا حسن و قبح برخى از افعال را مىتواند ادراك كند . 3 . برفرض كه عقل ما بتواند حسن و قبح بعضى از اشيا را ادراك كند آيا ميان حكم عقلى و حكم شارع ملازمه وجود دارد يا خير ؟ يعنى آيا هرچه را عقل حسن تشخيص داد شارع هم او را واجب مىكند يا خير ؟ در اين مرحله نيز طرف بحث آقاى اخبارى با حضرت اصولى است كه اخبارى منكر ملازمه است و اصولى مثبت آن و ما در مبحث ملازمات عقليه به صورت موجبه جزئيه در برخى موارد ملازمه را اثبات