خواهد آمد . 2 . ظن بر دو قسم است ، الف . ظن طريقى ، ب . ظن موضوعى نظير قطع كه آن‌هم يا طريقى است و يا موضوعى . اين تقسيم در رسائل مطرح شده است . 3 . ظن بر دو قسم است ، الف . ظن نوعى يا شأنى ، ب . ظن فعلى يا شخصى ، بحث ما فعلا در همين قسم است . دانستيم كه حجيت و ارزش امارات نزد شارع از باب اين است كه اماره مفيد ظن است حال بايد بدانيم كه آيا ملاك ظن نوعى است يا ظن شخصى ؟ ظن نوعى آن است كه امارات در نظر غالب انسان‌ها و نوع عقلاى عالم گمان‌آور باشد و لو براى فرد خاصى كه در وادى افراط و خوش‌باورى به سر مىبرد ، يقين‌آور باشد و براى فردى كه در وادى تفريط و وسوسه زندگى مىكند گمان هم نياورد اما براى نوع انسان‌ها اين‌گونه است . ظن فعلى يا شخصى عبارت است از اينكه اماره براى شخص اين مكلف گمان‌آور باشد و او از اين اماره ظن فعلى پيدا كند حال ملاك در باب ارزش امارات افادهء ظن نوعى است و نه ظن شخصى به تعبير ديگر اگر اماره‌اى براى نوع مردم گمان بود آن اماره براى همگان حجت است حتى در حق مكلفى كه روى علل و عواملى اين ظن بالفعل حاصل نشود ، ولى شأنيت و قابليت افاده ظن در اين اماره هست و اگر اين شخص ، فرد متعارفى بود گمان پيدا مىكرد ، ولى شخص ملاك نيست چه شخص ، ظن فعلى بر خلاف پيدا كند يا بر وفاق ملاك نوع است بر خلاف ميرزاى قمى و وحيد بهبهانى كه به آن دو نسبت داده شده قول به اعتبار ظن شخصى . 5 . اماره يا اصل عملى مقدمه : در كتاب ارزشمند اصول الفقه روىهم‌رفته چهار مرتبه فرق بين امارات و اصول عمليه ذكر گرديده است : 1 . در آغاز جلد اول اصول فقه در رابطه با بيان حكم واقعى و ظاهرى . 2 . در مبحث اجزاء در رابطه با اينكه اگر انسان طبق اماره‌اى از امارات يا اصلى . از اصول انجام‌وظيفه كرد و سپس كشف خلاف شد آيا اين عمل مجزى است ؟ 3 . در جزء چهارم كتاب كه در رابطه با اصول عمليه بحث مىكند .