الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )
178
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )
ما به حكم عقل براساس قانون لطف كشف مىكنيم كه اين اجماع و مطابق واقع است . اين طريقه را جناب شيخ طوسى ابتدا در علم كلام و سپس در علم اصول فقه عنوان نموده و ديگران از قبيل فخر الدين فرزند علامه و محقق ثانى و شهيد اول و . . . از اين طريقه متابعت نمودهاند . ويژگىهاى اين طريقه بدين شرحاند : 1 . به زمان معصوم اختصاص ندارد ، بلكه در هر عصرى از اعصار قابل تحقق و استدلال است . 2 . مخالفت اقليت ناچيزى خواه معلوم النسب باشند و خواه مجهول النسب به حال اين اجماع مضر نيست . مشروط بر اينكه اولا ما يقين داشته باشيم كه اين دستهء كم هيچكدام امام عليه السّلام نيستند و ثانيا دليل قاطعى بر صحت فتواى اينها نباشد و گرنه به اجماع ضرر خواهد زد . 3 . در اين طريقه وجود عالمان مجهول النسب شرط نيست ( بر خلاف طريقه حس ) ، بلكه اگر تمام علماى عصر معلوم النسب هم باشند اين قاعده جارى و سارى است . 4 . اگر در واقع و نفس الامر آيهاى يا خبر متواترى و يا خبر واحد همراه با قرائن بر خلاف اين اجماع وجود داشته باشد اين اجماع فايده ندارد و كاشف از رأى معصوم نيست حتى اگر تمام علما از آن آيه يا روايت حكم واقعى را نتوانند استخراج كنند . به دليل اينكه شايد امام عليه السّلام در مقام بيان حكم واقعى به همان آيه يا روايت اعتماد كرده باشد پس امام وظيفهاش را انجام داده و كوتاهى نكرده . 3 . طريقه حدس مقدمه : فرق ميان حدس و حس و فكر چيست ؟ فرق حدس با حس : حس عبارت است از پى بردن به يك امرى از طريق يكى از حواس خمسهء ظاهريه از قبيل شنيدن با قوه سامعه يا ديدن با چشم و . . . ، ولى حدس عبارت است از پى بردن به مطلبى از غير طريق حواس ظاهرى مثل اينكه قرائنى را به دست مىآوريم و از اين راه امر ديگرى را حدس مىزنيم مثلا دانشآموز تنبل