بدون تأمل كار مىكند اين جاهل است و شاهد بر اينكه جهل مقابل عقل است آن است كه در روايات جهل و عقل را مقابل هم قرار داده و حديث جنود العقل و الجهل مشهور است و كتاب اول اصول كافى ، كتاب العقل و الجهل است . سؤال : جهالت به معناى مقابل علم با جهالت به معناى مقابل عقل چه نسبتى دارد ؟ جواب : نسبت بينهما عموم و خصوص من وجه است ؛ يعنى يك ماده اجتماع دارند كه هر دو بر آنجا تصادق دارند و دو ماده افتراق دارند . بيان ذلك : ربما يمكن شخصى هم جاهل بالمعنى الاول باشد ( بىسواد و مكتب نرفته ) و هم جاهل بالمعنى الثانى ( سفيه و عجول و بىشعور ) باشد و ربما يمكن شخصى نه جاهل بالمعنى الاول باشد و نه جاهل بالمعنى الثانى همانند دانشمندان روشن‌بين و عاقبت‌انديشى كه تعدادشان بسيار بسيار نادر است و ربما يمكن شخصى جاهل بالمعنى الاول باشد ، يعنى مدرسه نرفته و درس نخوانده و بىسواد است ، ولى جاهل بالمعنى الثانى نباشد ، يعنى عاقل و باتدبير است همانند انسان‌هاى عامى عاقل ، و ربما يمكن شخصى جاهل بالمعنى الاول نباشد ، يعنى با سواد است و مدرسه رفته ، ولى جاهل بالمعنى الثانى باشد ، يعنى عاقل نيست همانند دانشمندان خودفروخته و اسير هواى نفس كه عالم غير عاقل‌اند . حال جهالت در آيه به معناى لغوى اصلى است ؛ يعنى در مقابل تعقل و تفكر است و معناى جهالت اين است كه : الجهالة ان تفعل فعلا به غير حكمة و تعقل كه غالبا چنين كارى مطابق واقع نخواهد بود اگرچه گاهى به حسب اتفاق مطابق درآيد و مصيب به واقع باشد . اذا عرفت هذا : پس از اينكه با مفردات و اصطلاحات آيه نبأ آشنا شديم وارد مىشويم در بيان استدلال به آيه : اشاره كرديم كه به آيهء نبأ از دو جهت مىتوان استدلال كرد : 1 . از ناحيه مفهوم وصف ، 2 . از ناحية مفهوم شرط ؛ ولى خود ما مفهوم شرط را قبول داريم و بدان استدلال خواهيم كرد اما خلاصه هر دو را خواهيم آورد : خلاصهء استدلال به مفهوم وصف : فاسقى كه خبر مىدهد . اين اخبار دو صفت دارد : 1 . اخبار شخص واحد است ؛