محمولات : عوارضى كه مىخواهيم در اين مقصد براى آن موضوع كلى اثبات كنيم عبارت‌اند از حجيت و دليليت ، كه يا اين عوارض براى اين موضوع اثبات خواهد شد و يا سلب خواهد شد . مثلا بحث مىكنيم كه آيا ظواهر كتاب حجت است ؟ آيا خبر واحد ثقه حجت است ؟ آيا قياس حجت است ؟ و . . . تا اينجا مطلب روشن است . از اينجا به بعد جناب مصنف وارد مطلبى مىشوند كه معمولا ساير اصوليين در اول علم اصول از آن بحث مىكنند و آن اينكه مشهور اصوليين عقيده دارند كه موضوع علم اصول عبارت است از منابع چهارگانه فقه يعنى كتاب و سنت و اجماع و عقل ؛ منتهى اختلافشان در اين است كه آيا ادله اربعه به وصف دليليت موضوع علم اصول واقع مىشوند و يا ذوات ادلهء اربعه موضوع بوده و وصف دليليت و حجيت از عوارض و محمولات موضوع هست ؟ مشهور دانشمندان اصولى از جمله مرحوم ميرزاى قمى در قوانين الاصول عقيده دارند كه ادلهء اربعه به وصف دليليت موضوع هستند ؛ يعنى در علم اصول بحث از حجيت كتاب يا سنت نمىشود ، بلكه بحث از حجيت اين‌ها در علم كلام مطرح است و در آن علم اصول حجيت اثبات مىشود ، آن‌گاه پس از فراغت از حجيت در علم اصول از عوارض هريك بحث مىشود ، به اين معنا كه الكتاب الذى هو حجه موضوع علم اصول است ، السنة التى هى حجه موضوع است . صاحب فصول و ديگران به ميرزاى قمى اعتراض كرده‌اند به اينكه لازمهء سخن شما آن است كه تمام مسائل مقصد سوم از شمار مسائل اصوليه بيرون و در عداد مبادى اين علم قرار گيرند . بيان ذلك : در منطق به ما آموخته‌اند كه در لغت عرب با يازده كلمه سؤال مىشود كه عمده‌ترين آنها سه كلمه است : « ما » ، « هل » و « لم » . حكيم سبزوارى مىگويد : ان المطالب ثلاثة علم * مطلب ما مطلب هل مطلب لم هريك از اين‌ها دو قسم‌اند : 1 . ماء شارحه ، 2 . ماء حقيقيه ، 3 . هل بسيطه ، 4 . هل مركبه ، 5 . لم ثبوتى ، 6 . لم اثباتى . فعلا دو قسم هل مورد نظر است ، به وسيلهء هل بسيطه سؤال از اصل وجود و ثبوت شىء مىشود مثل : هل زيد موجود ؟ هل من خالق غير اللّه ؟ و . . .