باب اول : مشتق عنوان بحث . آيا مشتق ، در خصوص آن ذاتى كه متصف و متلبس به مبدأ باشد در حال حاضر حقيقت است و در آن ذاتى كه در گذشته متلبس به اين صفت بوده و اكنون اين اتصاف و تلبس منقضى گشته و سپرى شده مجاز است ؟ يا اينكه حقيقت است در هر دو ، هم در ما تلبس و هم در ما انقضى عنه التلبس ؟ به تعبير ديگر ، براى خصوص ما تلبس بالمبدا فى الحال وضع شده و يا براى اعم از ما تلبس و از ما انقضى عنه التلبس وضع شده است ؟ مفردات بحث : 1 . مشتق يا وصف عنوانى : در بحث بعدى ، معنا خواهيم كرد . مثل عالم ، مسافر ، . . . 2 . ذات : يعنى آن شيئى كه موصوف به اين صفت است . مثل زيد ، عمرو . . . 3 . تلبس : يعنى اتصاف اين ذات به آن صفت ، 4 . مبدأ يا مشتق منه عبارت است از آن خصوصيت و صفتى كه در ذات هست كه به خاطر آن خصوصيت ، اين عنوان مشتق برآن ذات حمل مىشود . مثل علم ، سفر ، . . . كه مبدأ عالم و مسافر است ، 5 . فى الحال ( خواهد آمد كه مراد از اين حال ، چه حالى است ) . با دانستن مفردات بحث ، مىگوييم : حمل مشتق بر ذات يا صدق مشتق بر ذات و يا استعمال آن در ذات و يا اطلاق مشتق بر ذات ، بر سه نحوه است : اول . استعمال مشتق در ذاتى كه بالفعل ، متصف به اين صفت و متلبس به اين مبدأ است . مثلا زيد الآن به مسافرت مىرود و در حال سفر است . شما مىگوييد : زيد مسافر ، يا زيد كاتب ، . . .