2 . عده‌اى گفته‌اند جملهء شرطى مفهوم ندارد ( و منهم السيد المرتضى و السيد ابن زهره و الشيخ الحر العاملى و . . . ) . 3 . علامه تفصيلى داده است . 4 . فخر المحققين هم تفصيلى داده است . 5 . شيخ انصارى هم تفصيلى دارد . لكن مشهور و معروف ، همان دو نظر اول است كه جناب مظفر آنها را عنوان مىكند و مىفرمايد « جملهء شرطى داراى مفهوم است يعنى دلالت مىكند بر انتفاء عند الانتفاء » . سپس براى اثبات اين مدعا ، مناط و ميزان را در دلالت جملهء شرطى بر مفهوم ذكر مىكنند . مقدمتا بايد بدانيم : الف . در منطق گفته‌اند قضيهء شرطى بر دو قسم است : 1 . لزومى ، 2 . اتفاقى . لزومى : آن است كه ما بين مقدم و تالى ، علاقه و ارتباط باشد و حكم شود به اتصال دو نسبت لعلاقة . مثل : ان كانت الشمس طالعة فالنهار موجود . اتفاقى : آن است كه اتصال ما بين مقدم و تالى ، تصادفى و اتفاقى باشد لا لعلاقة . مثل : ان كان زيد ناطقا كان الحمار ناهقا . ب . علاقه‌اى كه در قضيهء شرطى متصل لزومى وجود دارد . چهار نوع است : 1 . علاقهء عليت كه مقدم علت است و تالى معلول . مثل : كلما كانت الشمس طالعة كان النهار موجودا . 2 . علاقهء معلوليت كه مقدم معلول است و تالى علت . مثل : كلما كان النهار موجودا كانت الشمس طالعة . 3 . علاقهء تلازم كه مقدم و تالى ، متلازمين در وجودند و كلاهما معلول علت ثالثىاند . مثل : كلما كان النهار موجودا كان العالم مضيئا ، كه هر دو ، معلول طلوع شمس هستند . 4 . علاقهء تضايف كه مقدم و تالى ، متضايفين باشند . مانند : ان كان زيد ابا لعمرو