پس اين اطلاق اگر به لحاظ حال تلبس به مبدأ باشد ، هميشه و همه جا اسناد حقيقت است چه نسبت به گذشته و چه نسبت به زمان حاضر و ديگر جا براى اين بحث نمىماند كه بحث كنيم آيا مشتق حقيقة است در خصوص ما تلبس يا در اعم بلكه بايد گفت حقيقت در اعم هستند . جواب ما : در عنوان بحث گفتيم : « ما تلبس فى الحال » . بايد ديد كه مراد از اين حال چيست و كدام يك محل نزاع است ؟ ما سه حال داريم : 1 . حال تلبس و اتصاف ذات به مبدأ اشتقاق . اين حال تلبس ممكن است در گذشته بوده و ممكن است الآن باشد و ممكن است در آينده باشد . 2 . حال اسناد و نسبت كه مشتق را به ذات اسناد مىدهيم . اين هم ممكن است به لحاظ گذشته باشد يا آينده يا حال . 3 . حال نطق و تكلم كه همين حال سخن گفتن باشد . حال ، اين سه حالت نسبتشان عموم من وجه است . اما اولى و دومى : مادهء اجتماع : آنجا كه حال اسناد و نسبت با حال تلبس ، هر دو در گذشته يا در حال يا در آينده باشد ، مادهء افتراق از جانب حال تلبس : آنجا كه حال تلبس گذشته باشد و حال اسناد الآن باشد و مادهء افتراق از جانب حال اسناد و نسبت : آنجا كه حال تلبس ديروز است و حال اسناد الآن است . اما دومى با سومى : در غالب موارد ، 90 % حال اسناد و نسبت با حال نطق يكى است اگرچه گاهى متفاوتند . مثل زيد كان عالما كه حال نطق الآن است ولى حال اسناد ديروز و حال تلبس پريروز بوده است يا زيد سيكون عالما كه حال اسناد فرد است و حال تلبس پس فرداست ولى در ما نحن فيه ، مراد از حال اسناد و نسبت ، همين حال نطق است . با توجه به اين مطلب مىگوييم : شماها خلط كرديد حال تلبس را با حال اسناد و نسبت . ما ، در مشتقات ، به لحاظ تلبس بحث نداريم چون به لحاظ حال تلبس ، اسناد هميشه حقيقت است چه در گذشته مثل زيد كان عالما و چه در آينده مثل زيد سيكون