بدون قائد و پيشوا و رهنمايى كه اين راهرا رفته و برگشته و براى هدايت خلق از طرف حق تعالى مبعوث گرديده بطريق مستقيم نتوانند بسوى مبدءشان سلوك نمايند و زير بار پيمبران هم نميروند اين است كه مسلما به راه كج افتاده گمراه ميگردند همه را ديده برويت نگرانست و ليكن * خود پرستان بحقيقت نشناسند خدا را و آيه در مقام الزام بچنين مردمانى است كه تابع پيمبران نميشوند و در مقابل ربّ جليل كه هر كس بفطرت اوليّه خود شاهد بر آن است و تمام موجودات علوى و سفلى مخلوق و مسخّر امر تكوينى اويند چگونه بمخلوق ضعيفى تمسك نموده و آن را كه ضعيف‌تر و بيمقدارتر از خود آنها است چون جمادات پناهنده گرديده و آن را معبود خود قرار ميدهند . الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ جَعَلَ لَكُمْ فِيها سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ وَ الَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذلِكَ تُخْرَجُونَ پس از آن ذات متعال در مقام توحيد افعال برآمده و خود را بآثار كه دليل ( انّى ) و از اثر پى بمؤثر بردن است معرّفى مينمايد . و تذكر ميدهد آن خدايى كه شما معترفيد خالق آسمانها و زمين است او خالق و پديد آورنده همه چيز است و از روى فضل و بخشش زمين را براى شما گهواره قرار داده تشبيه بگهواره شايد اشاره به حركت دورى زمين است همين طورى كه گهواره رفت و آمد مىكند بنا بر كشف جديد زمين هم على الدوام بدور خود ميچرخد و رفت و آمد مىكند . چون علماى هيئت قديم همگى آنان چنين گمان ميكردند كه زمين ساكن و هيچ حركت ندارد و هر شبانه روزى يك دفعه خورشيد بدور زمين ميگردد و از گردش خورشيد بدور زمين شب و روز پديد ميگردد . اين بود كه مفسّرين ( مهد ) را بسكونت و آرامش تفسير نموده‌اند در صورتى كه ( مهد ) كه بمعنى گهواره‌ايست كه براى اطفال تهيّه مينمايند آن است كه برفت و آمد آن طفل آرامش پيدا نمايد و بنا بر صحت اين كشف جديد اين خود يكى از