سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
60
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
و آيه دوم در مقام تهديد است كه از قيامت و عذاب و روز رستاخيز بترسند و بدانند كه در آن روز فريادرسى ندارند و شفاعت كسى در باره آنها نافع نيست و نيز تكرار در باره آنها لطف است كه شايد متنبه گردند ، و شايد تكرار باعتبار تعدد مخاطبين بخطاب باشد زيرا كه اين دو آيه در يك وقت فرود نيامده هر وقتى براى تذكر و يادآورى طائفهاى از يهوديان نازل گرديده . وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ راجع به اين مبارك آيه بين مفسرين هم باعتبار الفاظ و هم باعتبار معانى گفتار بسيارى است كه در كتب تفاسير متعرض گرديدهاند و در اينجا از كلمات آنان خوشه چينى نموده و ببعضى گفتار آنها اجمالا اشاره مينمايم . علماى شيعه اثنى عشريه اين آيه را از بزرگترين ادله و شواهدى گرفتهاند بر اينكه بايستى امام داراى مقام عصمت باشد و از هر خطاء و گناهى مبراء و مصون و از هر خلق ناپسند و نكوهيده پاك و منزه و از هر عمل زشتى بر كنار باشد ، و روى همين اصل اماميه ثابت نمودهاند كه خلافت و امامت بايستى بنص و تعيين خود رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله يا امام سابق انجام گيرد زيرا كه عصمت امر معنوى و مقام بلندى است كه كسى را اطلاعى بر آن نيست مگر « علام الغيوب » . پس اگر خواهيم به اين آيه بالا اثبات كنيم كه امام و خليفه بعد از رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله بايستى بتعيين پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم باشد نه بدست مردم بايستى راجع به الفاظ و معانى اين آيه گفتار مفسرين را در نظر گيريم و در آن بحث نمائيم و مطلبى را گوشزد مطالعه كنندگان نمائيم . مطلب اول : گوئيم « ابتلاء » بمعنى آزمايش و امتحان است و چون امتحان و آزمايش در باره كسى صادق آيد كه اطلاع بر حقيقت امور ندارد و خداوند عالم بجميع معلومات غير متناهى است اين است كه مفسرين گويند مقصود از ابتلاء آن اوامر و تكاليفى است كه ابراهيم عليه السلام بر انجام دادن آن موظف گرديده بود و مجازا آن را « بلوى » و امتحان نامند .