كن و ببين چه جهتى از جهات دنيا يا آخرت يا محبت حق بر دل تو غالب گشته اگر ميل بحظوظات دنيوى بر تو غالب گرديده مثل حب مال يا جاه يا غير آن بدان كه تمامى اعمال و افعال تو بدور آن ميچرخند و لو به صورت عبادت باشد و گمان كنى براى خدا ميكنى زيرا تمام اعضا و مشاعر انسانى تابع دل او است كه هيچ حركت اختيارى از وى صادر نميشود مگر بامر قلب اين است كه نيت از عمل جدا نميشود . و اگر جهات اخروى از شوق ببهشت يا خوف از جهنم بر دل غالب گشت آن اعمالى كه در اين زمينه مىشود از خودخواهى و حب نفس خارج نيست اگر چه بعضى علماء گفته‌اند در اينجا داعى بداعى است يعنى مقصود چنين كسى از عمل فرمان بردارى مولى است كه در آخرت تفضلا عوض دهد لكن توان گفت كه در اين صورت نيز عمل خالص نيست تا اينكه در پيشگاه الهى داراى ارزش باشد در واقع چنين عمل نفس‌پرستى است نه خداپرستى حتى چنانچه بعض عرفاء گفته‌اند اگر در عبادت قصد تقرب به حق باشد يا مقصود بردن حظ از عبادت باشد آن نيز مخل بخلوص است زيرا در اين صورت نيز نظر به خود دارد و خواهان مقام و منزلتى است بلكه خالص اين است كه به كلى از خود - خواهى عارى گشته و آن وقتى است كه محبت الهى مستولى بر قلب گرديده و همان محبت اقتضاى وصل و تقرب كند و اعضاء و جوارح بامر نفس مشغول خدمتگزارى و تحصيل رضاى محبوب بر آيند نه اينكه مقصود از عبادت اين باشد كه نزد خدا قرب و منزلتى پيدا نمايى يا فائده دنيوى يا اخروى از عبادت نصيب تو گردد كه بازگشت تمامى اينها بنفس‌پرستى ميگردد نه خداپرستى . أَ يَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ باز براى وضوح تشبيه مينمايد عمل آدم رياكار را به كسى كه باغستانى داشته كه در آن انواع و اقسام اشجار و نخلها غرس نموده و از زير درختان آن آبها جريان داشته و ميوه‌جات آن نيز بسيار باشد .