سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
397
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
هيچ مينمايند اين است كه حفظ و نگاهدارى آنها براى وى زحمتآور نيست . آرى عالم اجسام و طبيعيات از سماويات و ارضيات و موجودات جوى با آن كثرت و سعه وجودى كه دارند و كليه عالم طبيعت و جسمانيات نسبت بعالم نفوس اندك بشمار ميآيند ، و عالم نفوس نسبت بعالم عقول و مجردات و قدوسيين كوچك و بىمقدار محسوب ميگرداند و عالم مجردات نسبت بعالم ربوبى و مظاهر اسماء و صفات سبحانى ظهور و بروز ندارد و تماما يك ترشحى از درياى فيض الهى بيش نيستند وجود تمامى موجودات ناشى از فيض رحمت و بقاى آنان نيز بسته باراده و فيض لم يزلى اوست . لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ در دين اجبارى نيست و خداوند بتوسط سفراء خود ظاهر و هويدا گردانيده طريق هدايت و سعادت بشر را كه هر كس طالب هدايت است ارشاد شود بطريق حق و حقيقت و راه هدايت براى وى روشن گردد و از كجروى ايمن گردد و نيز از طغيان و سركشى افراد بشر جلوگيرى شود . بعضى از مفسرين در شأن نزول آيه چنين گويند كه اين آيه در موقعى فرود آمده كه مرد انصارى غلامى داشت صبيح نام و ميخواست باكراه وى را مسلمان نمايد اين آيه فرود آمد كه قبول دين بايستى از روى اراده و اختيار باشد نه باكراه . و در شأن نزول آيه گفتار ديگرى نيز هست . خلاصه آيه در مقام اين است كه قبول دين كه عبارت از ايمان بوحدانيت حق تعالى و برسالت و معاد و باقى معارف باشد اجبارى نيست هر كسى بايستى از روى اختيار و دانستگى و فهميدگى قبول نمايد چيزى كه هست كرم و لطف خداوند مقتضى آن است كه راه هدايت و سعادت بشر را از طريق عقل و تبليغ پيمبران به آنان بنماياند كه بتبليغ پيمبران با اعانت عقل از طغيان قواى نفسانيه جلوگيرى شود و طريق رسيدن بسرحد سعادت بشرى واضح نمايد و پس از آنكه راه هدايت واضح گرديد هر كس بخواهد به اختيار طريق هدايت را پيش گيرد تا اينكه به مقصود نائل گردد .