و كسى كه مرتد گرديد يا در اصل كافر باشد قلبش تعلق بامر ثابت يعنى وجود حق تعالى ندارد كه هنگام نعمت مبتهج بوى باشد و هنگام بلاء و مصيبت خود را بوى تسلى دهد و دلخوش باشد و هنگام حاجت و بيچارگى به او پناه ببرد و عرض حاجت نمايد قال اللَّه تعالى أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها سوره انعام آيه 122 . از اين آيه معلوم مىشود كه مؤمن را نيز در اين عالم براى او حيات نورانى است و كافر را چنين حياتى نيست و نيز چنين دلالت دارد در آنجا كه فرموده فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى سوره طه آيه 127 . كسى كه تابع دين حق شود و به راه هدايت رهسپار گردد نه هيچوقت گمراه ميگردد و نه وى را ترسى و خوفى است و كسى كه از ياد حق اعراض نمايد چنين كسى در ظلمت طبيعت فرو رفته و زندگانى او تنگ مىشود و خداوند جمع نموده بين اقسام سعادت و شقاوت را بقوله ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ سوره محمد آيه 11 پس از اين بيان معلوم شد كه مقصود از اعمالى كه بارتداد حبط ميگردد آن اعمالى است كه غرض انسان از آن سعادت حيات است نه فقط عبادات و اعمالى كه براى قرب به حق مىكند زيرا كه حبط اعمال نسبت بكفار نيز داده شده مثل آنجا كه فرموده يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ « تفسير الميزان » 2 - ارتداد مؤمن درست نيست يعنى هرگز مؤمن واقعى مرتد نميشود زيرا كه اجماعى است كه بر ايمان استحقاق ثواب ابدى و كفر استحقاق عقاب ابدى است و جمع بين يك نفر كه هم مستحق عقاب باشد و هم مستحق ثواب در يك وقت ممكن نيست پس احباط كه حقيقتا شخص مؤمن باشد و بعد برگردد از ايمان درست نيست مگر اينكه از اول در اظهار ايمان يا از روى تقيه باشد يا بطمع يا غير آن خلاصه ارتداد كشف از اين مىكند كه از اول