اين باشد كه اى پيغمبر اكرم خواندن تو كفار را براى هدايت و گرويدن بدين مثال راعى و چپانى ماند كه براى اينكه گوسفندان متفرق نگردند و طعمه گرگ گردند بصداى بلند آنها را ميراند لكن گوسفندان مقصود راعى را نميفهمند كه غرض او نجات آنها است فقط صوتى و صدايى ميشنوند . اين مثال بسيار نزديك بواقع و تشبيه بسيار خوبى است همين طورى كه بهائم و چهارپايان در موقع چراگاه فقط صدايى از چپان ميشنوند و معنى كلام وى را نميفهمند همين طور كسى كه چشم و گوش دل وى بسته شد از كلمات حقانى فقط حروف و الفاظى ميشنود و ابدا معانى باطنى آن را ادراك نميكند . صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ مقصود از كرى و گنگى و كورى كه در اين آيه و آيات ديگر نسبت بكفار و منافقين ميدهد البته فقدان قواى ظاهرى نيست بلكه مقصود فقدان قواى باطنى است و همين طورى كه انسان به چشم سر الوان و اشكال را مىبيند و به گوش سر اصوات و صداهايى ميشنود اگر چشم و گوش دل وى باز شود البته معانى مندرجه در كلام انبياء و بزرگان دين را به خوبى ميفهمد و ادراك مينمايد . مردم در استماع كلام اللَّه تقسيم بسه قسم ميگردند : قسمتى از مردم مثل كفار و مغرضين اصلا حاضر نيستند كلمات حقانى را بشنوند چه جاى اينكه استماع نمايند هر جا ببينند سخن حقى در ميان آمد بيراهه ميروند در مثال اينانند كه هر گاه كلام حقى بگوششان بخورد غير از صدايى و ندايى چيزى نميفهمند قسمت دوم حاضر ميشوند براى شنيدن لكن بقدرى نفهم و بيخردند كه جز يك الفاظ و حروفى كه به گوش بشنوند چيزى نميفهمند و در كلمات حقانى هيچ تدبر و تفكّر ندارند و بيك الفاظى قانع گرديده و بيشتر مردم چنين‌اند كه و لو آنكه به زبان بگويند ما ايمان داريم و اقرار بشهادتين نيز بنمايند لكن ايمان آنان تقليدى و تابع آباء و اجداد خود ميباشند و بقرينه آيه پيش ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا و نيز قوله تعالى فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ ممكن است گفته شود آيه صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ در باره