نتيجه ، ابد الدهر ، در ظلمت نفس گرفتار و در قيد طبيعت در بند و از آثار اخلاق فاسد خود معذب خواهد بود و ديگر قابل شمول رحمت غير متناهى الهى نميباشد و هرگز توبه او قبول نخواهد شد اين است كه فرموده وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ پاسخ اعتراض چهارم خدمت بخلق كردن وقتى منتج آثار روحانى و فوائد اخروى ميگردد كه انسان در صراط توحيد قدم زند و اعمال وى از راه عبوديت و بندگى تحقق پذيرد ، اما كسى كه از عمل خواهان همان فوائد طبيعى دنيوى باشد نظر به همان رحمت عام الهى كه هر لايقى را بايستى به آنچه در خور قابليت وى است برساند اين است كه خير و خوبى و نتيجه عملش همان است كه در نيت او بوده در كتاب كريم به همين مطلب اشاره دارد آنجا كه فرموده مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً سوره اسرا آيه 20 . از اين مبارك آيه ميتوان استفاده نمود كه رحمت الهى و فيض منبسط رحمانى در محل قابل فرود مىآيد و چنين رحمت شامل عذاب و رحمت هر دو مىشود زيرا كه آدم شقى و كافر خود را در محلى قرار داده كه رحمت عام حق تعالى كه بايستى در باره وى نعمت باشد عذاب و سخط مينمايد نظر به اينكه افعال الهى تماما از روى حكمت و عدل انجام ميگيرد در نظام عالم نه لغو و عبثى يافت ميگردد و نه در مبدء فياض در محل قابل بخل و منعى پديد ميگردد . پاسخ اعتراض پنجم از بيانات گذشته پاسخ اعتراض پنجم نيز داده مىشود كه عذاب دائمى اخروى نه براى انتقام است نه براى تشفى آرى عذاب اخروى براى اين است كه چون آدم شقى در اثر مخالفت مولا خود را در موقعى قرار داده كه موقعيت پيدا نموده بر اينكه به كيفر اعمال مجازات شود پس مجازات براى تشفى و تنبيه ديگران نيست بلكه نتيجه