همكارى كردند . « 1 » البته اين تعامل صرفا در حد همكارى نبود ، چه بسا تحركات علويان كه با دعوت عباسيان جور درنمىآمد و آنان را به برخورد مىكشاند . محمد بن على عباسى در سن 38 سالگى ، رهبرى دعوت را به دست گرفت . وى ياران و رؤساى دعوت را ، كه از اصحاب امام سلفش ابو هاشم بودند ، جمع كرد و بر ايشان خطبه خواند و اموال هر كس را در منطقه‌اى كه در آن به سر مىبرد به او داد ، و ايشان را به اخذ خمس اموال شيعيان امر كرد ، و فرمان داد اموال را به داعى الدعاة كوفه بدهند تا او همه را به حميمه بفرستد و اگر نتوانست ، در موسم حج در مكه تحويل دهد . هدف اين بود كه پول‌ها در راه گسترش دعوت هزينه شود . آنان تعهد كردند نام امام عباسى را جز نزد خواص از يارانش فاش نسازند و قرار شد دعوت به صورت كلى به نام يكى از مردان اهل بيت باقى بماند ، تا مقبوليت بيشترى نزد مردم داشته باشد . در اين كار ، محمد بن على همچون رئيس يك جمعيت سرّى ، زمينه انقلاب را فراهم مىكرد . « 2 » محمد بن على عباسى دريافته بود كه كوفه و خراسان هر دو براى نشر دعوت عباسى مناسب‌اند ؛ زيرا كوفه زمانى طولانى خاستگاه تشيع خاندان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله بود ، و خراسانىها هم انديشه شيعه را به سادگى مىفهميدند و به نظريهء تقدّس حق پادشاهى ، كه در ايران از دورهء پادشاهى خاندان ساسانى رواج داشت ، معتقد بودند . هم‌چنين آزارى را كه ايرانيان از حكومت اموى متحمل شده بودند زمينهء نشر آسان دعوت عباسى را فراهم آورد . « 3 » صاحب فخرى از كشش‌ها و اميال مردمان شهرها در اين دوران بحث مىكند و مىگويد : « اما مردم حجاز ، پس ايشان اندك‌اند ، و اما مردم كوفه و بصره ، اهل بيت از آنان بيم داشتند و سبب آن ، بىوفايىها و مكر و خون‌ريزىهايى بود كه از ناحيه ايشان به امير المؤمنين على عليه السّلام و حسن و حسين رسيده بود . و اما مردم شام و مصر ، دوستى بنى اميه هم‌چنان در دل‌هاى آنان رسوخ يافته و جملگى طرفدار بنى اميه‌اند . بنابراين ، از

--> ( 1 ) . ابو العباس سفاح و ابو جعفر منصور و عموهايشان عيسى و داوود بن على ، به قيام عبد اللّه بن معاويه پيوستند . ( اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 167 ) ( 2 ) . جومرد ، أبو جعفر المنصور ، ص 47 . ( 3 ) . حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الاسلام ، ج 2 ، ص 12 .