عوامل برپايى نهضت‌هاى شيعه در يمن بلاد يمن در آغاز تشكيل دولت عباسى از مهم‌ترين مناطق دولت بود « 1 » و يمنيان بخش مهمى از سپاه عباسى را تشكيل مىدادند ، اما نزاع آنان با مضريان باعث شد كه عباسيان بر ايرانيان تكيه كنند . « 2 » مشهورترين والى يمن در آغاز حكومت عباسيان در دوره منصور ، معن بن زائدهء شيبانى بود . « 3 » مهدى كوشيد تا بين يمن و بغداد ، مركز حكومت ، از طريق پيك ارتباط ايجاد كند . « 4 » نظام ادارى عصر اول عباسى تا زمان هارون الرشيد ، نظامى متمركز بود و واليان يمن ، آن سلطه و اختيارات تامى را كه واليان دولت اموى از آن برخوردار بودند ، نداشتند ، ازاين‌رو ، مدت حكومت واليان يمن بين دو يا سه سال بود كه تأثير بد آن در توقف اصلاحات و شورش‌هاى قبايل يمن پديدار شد . « 5 » اين شورش‌ها در دوره حكومت عطريف بن عطا كه دايى هارون الرشيد و والى وى بر يمن بود و مدت سه سال بر آن ديار حكم راند ، آشكار شد . « 6 » از ديگر واليان يمن در دورهء هارون ، عبد اللّه بن مصعب زبيرى بود . وى كسى است كه امام علوى ، يحيى بن عبد اللّه را متهم كرد كه از من خواسته با وى بيعت كنم و همان‌گونه كه گذشت ، بدگويى وى از يحيى نزد هارون الرشيد ، عامل عقوبت يحيى شد . « 7 » هم‌چنين منطقه يمن در دوره هارون ، شاهد قيام بعضى از قبايل به

--> ( 1 ) . ولايت‌هاى سرزمين اسلامى در دوره ابو العباس از اين قرار است : 1 . كوفه و سواد ، 2 . بصره و سرزمين دجله و بحرين و عمان ، 3 . حجاز و يمامه ، 4 . يمن ، 5 . اهواز شامل خوزستان و سيستان ، 6 . فارس ، 7 . خراسان ، 8 . موصل ، 9 . جزيره و ارمنستان و آذربايجان ، 10 . سوريه ، 11 . مصر و افريقيه ( تونس ) ، 12 . سند . ( 2 ) . حسن ابراهيم حسن ، اليمن ، ص 55 . منصور انديشيد كه با بناى محله كرخ در جنوب بغداد ، خطر يمانيان و مضريانى را كه در سپاهش بودند ، از خود دور سازد . ( 3 ) . منصور ، معن بن زائده را به پاس آن‌كه جانش را در جنگ با زنادقه راونديه نجات داده بود ، حكومت يمن داد . معن قبلا از افراد دولت اموى بود . ( ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 156 - 147 ) ( 4 ) . ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 26 / سيوطى ، تاريخ الخلفاء ، ص 273 . ( 5 ) . محمد بن اسماعيل بن محمد بن يحيى الكبسى ، اللطائف السنية فى اخبار الممالك اليمنيه ، خطى ، ص 7 - 8 . ( 6 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 449 / يحيى بن حسين ، أنباء الزمن فى أخبار اليمن ، ص 20 . ( 7 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 452 - 454 / مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 301 - 353 / اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 474 - 476 / ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 176 - 177 .