اين سخنان نشان‌دهندهء روحيه انقلابى شيعيان كوفه بود و اين روحيه ، از دوران على ابن ابى طالب عليه السّلام در دل‌هاى آنان خانه كرده بود . اين شيعيان ، پيشوايى مىخواستند كه به جهاد و پيروزى رهبريشان كند ، اما والى علوى اميدهاى آنان را به يأس تبديل كرد ؛ زيرا اصرار داشت كه از مأمون اطاعت و با على الرضا عليه السّلام بيعت كنند ، ازاين‌رو ، شيعيان كوفه بر او شوريدند و از فرمانش سرتافتند . « 1 » بعضى از سرداران عباسى همچون سعيد بن ساجور و ابو البط و غسان بن ابى الفرج بر مأمون و حسن بن سهل ، والى وى در عراق ، شوريدند و اعلام كردند كه مطيع ابراهيم بن مهدى به عنوان خليفه جديد عباسى هستند . « 2 » سرداران عرب سپاه مأمون نيز بر او خشم گرفته بودند ؛ چون مىديدند كه او بر عناصر ايرانى اعتماد كرده و به دنبال آن است كه از سرداران عرب خلاصى يابد ، با وجود آن‌كه در جنگ با امين شركت كرده و به نفع مأمون جنگيده بودند . از ديگر عوامل ناراحتى آنان از مأمون ، مكرى بود كه فضل بن سهل به كار برد تا از سردار عرب ، هرثمة بن اعين رهايى يابد ، و متعاقب آن مأمون دستور داد هرثمه را زندانى كرده و فضل بن سهل هم به وى سم بخوراند . « 3 » هم‌چنين اين فرماندهان نظامى عرب به سبب رفتارى كه مأمون با طاهر بن حسين داشت ، از خليفه ناراضى بودند ؛ سردارى كه وى را از گرفتارى امين رهايى بخشيده بود . على الرضا عليه السّلام اخبار فتنه‌ها و آشفتگىهايى كه كشور را فراگرفته بود ، بخصوص اخبار بغداد را به مأمون انتقال داد . مأمون عده‌اى از خواص و اميران خود را فراخواند و واقعيت امر را جويا شد . آنان گفتند : فضل قتل هرثمة بن اعين را نزد تو نيكو جلوه داد ، حال آن‌كه هرثمه خيرخواه تو بود ، ازاين‌رو ، فضل در قتل او تعجيل كرد ، و اما طاهر بن حسين ، او امور را براى تو مهيا كرد تا زمام خلافت را در دستت نهد ، اما تو او را از

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 144 / ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 112 - 114 . ( 2 ) . ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 173 / مسكويه ، تجارب الأمم ، ج 6 ، ص 441 / ابن كثير ، البداية و النهاية ، ج 10 ، ص 249 - 250 . ( 3 ) . ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 107 / أبو الفداء ، المختصر فى أخبار البشر ، ج 2 ، ص 23 .