مىكند ، پس بر آن شد صلحى را كه فضل بن يحيى برمكى بر او عرضه داشته ، بپذيرد . « 1 » اصفهانى روايت مىكند : يحيى چون هم‌دل نبودن ياران و نظر نادرست آنان و كثرت تخلف و سرپيچىشان را از اوامر خود ديد ، امان فضل را پذيرفت . « 2 » دو سؤال دربارهء رفتار هارون الرّشيد شاهد بوديم كه هارون الرّشيد يحيى بن عبد اللّه را گرامى داشت و در يكى از قصرهاى خود منزل داد و اموال و هدايايى نيز به او بخشيد ، ولى اوضاع به سرعت دگرگون شد و رشيد رفتارش را با اين پيشواى علوى تغيير داد و طولى نكشيد كه دستور به حبس وى داد . « 3 » تغيير رفتار خليفه اين سؤال را پيش مىآورد كه آيا هارون الرّشيد در رفتار نيكويى كه در ابتداى كار با يحيى بن عبد اللّه داشت ، صادق بود ؟ چه چيزى خليفه را از سياست نرمش و تسامح خود بازداشت ؟ در پاسخ به سؤال اول ، معتقديم كه هارون الرّشيد در خوش‌رفتارى و تكريم پيشواى علوى صداقت داشت « 4 » و آن چيزى كه او را به اين سياست سوق مىداد ، تمايل شديدش به حفظ خلافت و رعايت مصالح دولت عباسى بود .

--> ( 1 ) . دكتر سامى نشار مىنويسد : يحيى بن عبد اللّه مجبور به مصالحه با هارون الرشيد شد . سبب آن ، اختلاف او با زيديه بتريه بود . ( نشأة الفكر الفلسفى فى الاسلام ، ج 2 ، ص 185 ) ( 2 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 468 - 469 . ( 3 ) . ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 71 . ( 4 ) . دكتر ليثى دلايلى را ذكر مىكند كه با آن نشان دهد هارون الرشيد با يحيى بن عبد اللّه برخوردى صادقانه داشته است . خلاصه اين دلايل ، بدين قرار است كه افكار عمومى مسلمانان خواهان امنيت علويان بود ، منزلت والاى يحيى در جامعه اسلامى هارون را از كشتن وى منع مىكرد و آخر اين‌كه گواهى مصعب زبيرى منجر به خشم هارون عليه يحيى شد . همان‌گونه كه روشن است ، ادعاهاى مزبور از قوّت علمى برخوردار نيستند : دليل اوّل و دوم بى اساس است ؛ زيرا چنين ملاحظاتى خلفاى عباسى را از تعرض به علويان باز نداشت و دلايلى كه هارون را به اين نتيجه رسانده باشد در تاريخ يافت نمىشود . هم‌چنين شهادت مصعب زبيرى دليلى عليه نظر دكتر ليثى است ؛ زيرا همان‌گونه كه دكتر ليثى مىآورد ، يحيى خواستار قسم خوردن مصعب در صورت ايمان داشتن به صدق گفتارش مىگردد ، مصعب آن را رد مىكند ، ولى هارون او را به قسم -