او صرفا به حجت‌ها يا داعيان برجسته‌اش كه به نام ابواب ( جمع باب ) خوانده مىشدند ، محدود شده بود . يكى از نويسندگان اسماعيلى دربارهء روى آوردن اسماعيليان به تحركات سرّى چنين گفته است : اسماعيليان سحر ويژه ، و جاذبه‌اى قوى داشتند كه مىتوانستند با آن ، نفوس گروهى از مردم را به حركت درآورده ، جذب خود كنند ، به گونه‌اى كه كار شمارى از اين افراد به جايى رسيد كه پذيراى اعمال پرخطر و بىحساب شده ، با فرمانبردارى كوركورانه ، خود را به‌طور مطلق تسليم مىكردند . حقيقت اين است كه كتمان ، پوشيدگى ، پنهان‌كارى و پيچيدگى در امور ، به خودى خود باعث جذب افكار و ترغيب نفوس مىشود و حركت‌هاى مخفيانه تنها حرص و ولعى محرك و ناشناخته در افراد نمايان مىكند . اين رويه ، قدرتى را شكل مىدهد كه نتيجهء آن ، گروهى از افراد است كه گرد هم مىآيند تا كارى را كه يك نفر بر انجام آن عاجز است ، انجام دهند . حركت‌هاى سرى شكل نمىگيرند مگر آن‌كه حيات اجتماعى ، پريشان شود و استبداد و طغيان بر جوامع بشرى چيرگى يابد . در اين حالت ، بغض و غضب هويدا مىشود و در افراد ، انگيزه‌هاى مختلف شكل مىگيرد ؛ گروهى به دنبال قدرت و حكومت مىافتند و گروهى ديگر آزادىها را طلب مىكنند . جنبش اسماعيليه در جذب مردم با انگيزه‌هاى گوناگون اجتماعى ، نظير نداشت ، به گونه‌اى كه در بين اين مردم ، افراد مخلص ، عالم و فدايى ، هم‌چنين مطرودان سرخورده ، و كينه‌توزان قسى القلب ديده مىشدند . سازمان‌دهى اسماعيليه و روش‌هاى تبليغى شگفت‌انگيزشان نيز بر درك عميق روان‌شناختى آنان از مردم استوار بوده است . « 1 » محمد بن اسماعيل بن جعفر صادق از نظر اين فرقه ، امام هفتم حقيقى بود . پس از او جانشينانش در يك سلسلهء پيوسته به امامت رسيدند . اين‌ها پيشوايانى پنهان و دور از انظار بودند و از آشكار شدن اجتناب مىكردند تا آن‌كه امام عبد اللّه مهدى ، مؤسس دولت فاطمى ، در مغرب ظهور كرد . پيشوايان اسماعيلى به سازمان‌دهى دعوت و انتخاب داعيان از بين كسانى كه دستورها

--> ( 1 ) . عارف تامر ، القرامطة ، ص 78 .