پيدايش دعوت اسماعيلى دعوت اسماعيلى دچار تحول شد و به تدريج رو به عمليات مخفيانه و سرّى آورد . در اين دعوت ، امامت با اسماعيل شروع شد ، سپس به فرزندش محمد ، كه امام هفتم است ، رسيد . پيشوايان اسماعيلى خود پنهان شدند ، اما داعيان آن‌ها علنا فعاليت مىكردند . شهرستانى به تحولات شيعه اسماعيليه اشاره مىكند و مىگويد : « آنان گفتند كه بعد از اسماعيل ، فرزندش محمد ، هفتمين شخصيت تام است كه دور هفت‌گانه به او كامل مىشود . بعد از او نوبت به پيشوايان پنهانى مىرسد كه در سرزمين‌ها مخفيانه سير مىكنند ، اما داعيانشان آشكارا به دعوت مىپردازند . هم‌چنين گفتند كه زمين هرگز از امام زندهء قائم خالى نمىشود ، اين امام يا پيدا و در بين مردم است و يا ناپيدا و مخفى . » « 1 » پيشوايان اسماعيلى به منظور رهايى از ظلم و آزار عباسيان ، دعوت خود را به شكل سرّى در سرزمين‌هاى دور از مركز دولت عباسى ، نشر مىدادند . « 2 » امامان اسماعيلى ، شهر سلميه شام را مركز نشر دعوت خود قرار دادند و از اين شهر داعيان را به تمامى مناطق اسلامى فرستادند و سازمان‌دهى دعوت را به بزرگان داعيان خود ، كه در اين مرحله ( مرحله سرّى ) نايب امام يا حجت خوانده مىشدند ، سپردند . اين نايبان هم داعيان را براى نشر مذهب اسماعيلى به دورترين نقاط جهان اسلام گسيل كردند . « 3 » روستاى سلميه در تاريخ ، نقش و جايگاهى پيدا كرد . در اين شهر تاريخى و قديمى ، « 4 » چهار امام از فرزندان اسماعيل بن جعفر صادق عليه السّلام به صورت مخفى و دور از نظر ، زندگى مىكردند . همين چهار امام ، زيربناى تأسيس دولت فاطمى را كه بعدها در مغرب و مصر

--> ( 1 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 192 . ( 2 ) . مثلا محمد بن اسماعيل به رى و از آن‌جا به كوه دماوند كه در نزديكى رى بود ، گريخت و در روستايى اقامت گزيد كه به نام او شهرت يافت و محمدآباد ناميده شد . او در طول دوران خلافت مهدى ( 158 - 169 ق ) و هادى ( 169 - 170 ق ) و هارون الرشيد ( 170 - 193 ق ) مخفى زيست . ( 3 ) . حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الدولة الفاطمية ، ص 39 - 40 . ( 4 ) . تاريخ شهر سلميه به عهد سومريان بازمىگردد . اين شهر در دوره‌هاى آموريان و آراميان و آشوريان و يونانيان و روميان ، آباد بوده است . نام آن برگرفته از جنگ سالاميس است كه در آن يونانيان بر ايرانيان غلبه يافتند ( 480 ق م ) ياقوت حموى در معجم البلدان درباره اين شهر مىنويسد : سلميه شهرى است در ناحيه بيابانى از توابع حماة كه بين اين دو منطقه دو روز راه است . ( ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 3 ، ص 240 )