از ديگر شعراى شيعى عصر عباسى اول ، دعبل بن على خزاعى بود كه شيوه كار و جهت‌گيرى او با سيد حميرى تفاوت داشت ، به گونه‌اى كه محبت و ولايت كامل خود را متوجه علويان ساخته بود و دشمنى شديدش را نسبت به خلفاى عباسى آشكار مىكرد و آن‌ها را به شدت و تندى و صراحت ، هجو مىكرد . اين شاعر ، قصايد ماندگارى در رثاى محمد نفس زكيه و برادرش ابراهيم كه در عهد منصور كشته شدند ، و نيز در رثاى حسين بن على كه در عهد هادى عباسى به شهادت رسيد ، دارد . « 1 » دعبل از بيعت مأمون با امام رضا عليه السّلام به ولايت عهدى ، اظهار رضايت و شادى كرد . خلفاى عباسى از شعر تند دعبل ، در امان نماندند . وى منصور و رشيد و مأمون را هجو كرد و در هجو معتصم نيز اشعار فراوانى گفت ، به‌ويژه پس از آن‌كه معتصم بر عناصر ترك اعتماد كرد . معتصم خواست دعبل را بكشد ، اما او به بلاد مغرب گريخت و در آن‌جا به هجو عباسيان ادامه داد . وى واثق باللّه ، آخرين خليفه عصر اول عباسى را نيز هجو كرد « 2 » و هجو او معمولا شديد ، تند و زننده بود . « 3 » شعراى عباسى خلفاى عباسى نيز در اين جهاد فكرى با علويان تقابل داشتند . اين خلفا شاعرانى داشتند كه در حكم زبان‌هاى گويا ، آنان را مدح ، و دشمنان علوى آن‌ها را هجو مىكردند . در پيشاپيش اين شعرا مروان بن ابى حفصه بود كه مربوط به هر دو دوره بود ؛ يعنى در اواخر دولت امويان و ابتداى دولت عباسيان مىزيست . وى ابتدا ولاى خلفاى اموى را در سر داشت ، اما چون عباسيان دولت خود را برپا كردند ، او مشكلى در اين نديد كه دوستى خود را نثار آنان كند و آن‌ها را صاحب حق شرعى در خلافت بداند ، با اين توجيه كه ايشان از سلالهء عباس بن عبد المطلب ، عموى رسول اللّه هستند و او به وراثت ، شايسته‌تر از

--> ( 1 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 308 . ( 2 ) . اصفهانى ، الاغانى ، ج 18 ، ص 29 . ( 3 ) . همان .