نهضت تدوين حديث در عصر عباسى هم از تحركات شيعه تأثير پذيرفت . رونلدسن خاورشناس كه در ميان مستشرقان بيشترين اهتمام را به موضوع تشيع داشته ، معتقد است كه بعضى از كسانى كه به تدوين حديث اهتمام ورزيدند تحت تأثير خلفاى عباسى قرار گرفتند . از نظر اين متفكر ، موطأ امام مالك بن انس نمىتواند جزء صحاح سته به شمار آيد ؛ چرا كه اين كتاب ، موضوعاتى بس محدود دارد و امام مالك مجبور بود خواسته‌هاى حاكميت سياسى را مد نظر داشته باشد . هم‌چنين رونلدسن بر اين باور است كه احمد بن حنبل ، بخارى و مسلم براى جلب رضايت خلفا كار نمىكردند ، بلكه احاديثى را روايت كردند كه در مدح بنى اميه بود يا ادعاهاى شيعه را تأييد مىكرد ، همان‌گونه كه ترمذى آخرين فصل از صحيح خود را به ذكر « فضايل اهل بيت » اختصاص داده و صحاح ستّه نيز احاديث فراوانى را در بردارند كه در آن‌ها على بن ابى طالب عليه السّلام مدح مىشود . در عصر عباسى اول ، مردم هم به شنيدن اين احاديث روى آوردند و از آن استقبال كردند ؛ زيرا احساسات آن‌ها از ظلم و ستمى كه به وسيله خلفاى عباسى بر پيشوايان علوى اعمال مىشد ، متأثّر شده بود . « 1 » پيشوايان علوى نيز بر آن شدند كه در نهضت تدوين حديث شركت كنند و در صف مقدم آنان امام جعفر صادق عليه السّلام بود كه از غير اهل بيت خود ، روايت نمىكرد . « 2 » بلندى مرتبه امام جعفر بين مسلمانان و دقّت و امانت‌دارى او در روايت احاديث و رعايت سلسله سند آن‌ها ، موجب اقبال اهل سنت به احاديث مروى از آن حضرت شد . « 3 » بدين ترتيب ، در تدوين و روايت حديث ، دو حركت شكل گرفت : حركت عباسى و حركت علوى . عباسيان و كارگزارانشان از بعضى احاديث كه علويان روايت كرده بودند ، بهره بردند ؛ مثل ابو يوسف كه در كتاب خود الخراج از حديثى استفاده كرد كه امام جعفر صادق عليه السّلام از پدرش و او از عمر بن خطاب نقل كرده بود و آن اين است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده بود با مجوس به شيوه اهل كتاب برخورد شود « 4 » و اين حكم به فقه جدّ امام صادق ، يعنى على بن

--> ( 1 ) . رونلدسن ، عقيدة الشيعة ، ص 280 - 281 . ( 2 ) . ابو المحاسن ، النجوم الزاهرة ، ج 2 ، ص 9 . ( 3 ) . شبلنجى ، نور الابصار ، ص 145 . ( 4 ) . ابو يوسف ، الخراج ، ص 130 .