فصل چهارم تقابل فكرى شيعيان و عباسيان و موضع امام ابو حنيفه و امام مالك نسبت به حركت‌هاى شيعى پايه‌هاى جهاد فكرى دو خاندان علوى و عباسى در عصر خلفاى راشدين و اموى در كنار هم بودند ، تا اين‌كه سال 98 ق ابو هاشم ، امام علوى ، به امامت محمد بن على ، امام عباسى ، وصيت كرد ، « 1 » از اين‌جا بود كه هركدام از اين دو خاندان ، روش خاص خود را پى گرفت ، درحالىكه هدف آن‌ها پايان بخشيدن به دولت اموى و دست‌يابى به خلافت بود . آنچه شد ، قيام دولت عباسى و دست يافتن اين خاندان به خلافت بود . « 2 » از اين به بعد ، نزاعى شديد و پيوسته بين عباسيان و دولت مردانشان از سويى ، و علويان و شيعيانشان از سوى ديگر ، آغاز شد . اين رودررويى به دو شكل متمايز خود را نشان داد . شكل اول آن ، حركت انقلابى مسلحانه بود كه در آن پيشوايان علوى عليه خلفاى عباسى قيام كردند « 3 » و سپاهيان عباسى در نقاط مختلف سرزمين‌هاى اسلامى و در ميادين نبرد با نيروهاى علوى و پيروانشان جنگيدند . « 4 » ماهيت اين گونه تقابل را رويارويى نظامى و برخورد جنگى تشكيل مىداد .

--> ( 1 ) . دينورى ، الأخبار الطوال ، ص 334 . ( 2 ) . ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 129 - 130 . ( 3 ) . قيام‌هاى علوى در دوره‌هاى منصور ، مهدى ، هادى ، هارون الرشيد ، مأمون و معتصم صورت گرفت . ( 4 ) . نهضت‌هاى شيعه در حجاز ، بصره ، سرزمين ديلم ، مغرب ، خراسان و يمن برپا شد .