مناطق دور از حجاز و عراق اين جور وانمود مىكنند كه همان خط آل على هستند . حتى لباس سياه را كه مسوّده در طليعهء دعوت بنى عباس در خراسان و رى بر تن مىكردند مىگفتند : « هذا السّواد حداد آل محمّد و شهداء كربلا و زيد و يحيى » ؛ « 1 » ( اين جامه سياه ، رخت عزاى آل محمد عليهم السّلام و شهيدان كربلا و زيد و يحيى است ) يعنى اين پوشش سياه ، لباس ماتم شهيدان كربلا و زيد و يحيى است ، و عده‌اى - حتى از سرانشان - خيال مىكردند كه دارند براى آل على كار مىكنند . يك چنين حركتى در زندگى ائمه بود . منتها همان‌طور كه گفتيم ، با سه تفاوت عنصرى در هدف ، در روش‌ها و در اشخاص . اين معناى مبارزهء سياسى در زندگى ائمه عليهم السّلام است . ترسيم كلى از مبارزهء ائمه عليهم السّلام در اين‌جا لازم مىدانم اول ترسيمى كلى از مبارزهء ائمه عليهم السّلام ارائه دهم و بعد برگرديم به بعضى از نمودارهاى اين مبارزه در حيات آن بزرگواران . ترسيم كلى را در دوران سه امام ، يعنى امير المؤمنين و امام مجتبى و سيد الشهداء عليهم السّلام ، فعلا مسكوت مىگذارم . دربارهء آن‌ها زياد بحث شده و تقريبا كسى شبهه ندارد كه در حركت آن‌ها يك جهت‌گيرى سياسى وجود دارد . از دوران امام سجاد شروع مىكنيم . به نظر بنده از دوران امام سجاد عليه السّلام ، يعنى از سال شصت و يكم هجرى تا سال 260 كه دويست سال است ، سه مرحله را داريم : مرحلهء اوّل - از سال 61 تا سال 135 ، يعنى شروع خلافت منصور عباسى است . كه در اين مرحله حركت از نقطه‌اى آغاز مىشود به تدريج كيفيت پيدا مىكند ، عمق پيدا مىكند ، گسترش پيدا مىكند ، و اوج مىگيرد تا سال 135 . سال 135 كه سال مرگ سفّاح و خلافت منصور است وضع عوض مىشود ، مشكلاتى پديد مىآيد كه تا حدود زيادى پيشرفت‌ها را متوقف مىكند . در يك مبارزهء سياسى اين جور چيزى پيش مىآيد . در دوران مبارزات خودمان هم نظير آن را مشاهده كرديم .

--> ( 1 ) . الطبرسى ، محقق النورى ، مستدرك الوسائل ، قم ، مؤسسه آل البيت لاحياء التراث ، چ دوم ، 1409 ه ق ، ج 3 ، ص 328 .