محمد نفس زكيه را « قريشى اصيل » هم مىگفتند . اصفهانى سبب اين نام‌گذارى را آن مىداند كه در تمام پدران و مادران و اجدادش ، كنيز و كنيززاده‌اى ديده نمىشد . « 1 » محمد نفس زكيه از اواخر عصر اموى بر اين باور بود كه خلافت حق شرعى او و نه از آن ابو العباس و ابو جعفر منصور است ، بلكه اين دو خليفهء عباسى ، حق او را غصب كرده‌اند ، آن هم درحالىكه بيعت او در گردنشان بود . ازاين‌رو ، نفس زكيه از بيعت با ايشان سر باز زد . اصفهانى مىنويسد : ابو العباس و منصور بر گرفتن بيعت از نفس زكيه و برادرش ابراهيم اصرار داشتند ؛ چون پيش از اين خودشان با او بيعت كرده بودند . اصفهانى در ادامه مىگويد : « چون دعوت بنى عباس آشكار شد و به پادشاهى رسيدند ، سفّاح و منصور بر دست‌يابى به محمد و ابراهيم اصرار داشتند ؛ چرا كه خود از بيعت‌كنندگان با محمد بودند ، ازاين‌رو ، اين دو برادر متوارى شدند و پيوسته از ناحيه‌اى به ناحيه‌اى مىگريختند تا آن‌كه محلّشان آشكار شد و هر دو به قتل رسيدند . » « 2 » اصفهانى بيعت منصور را با محمد نفس زكيه در اواخر عصر اموى چنين روايت مىكند كه عبد اللّه بن سعد جهنى گفت : « ابو جعفر با محمد دو بار « 3 » بيعت كرد . من در يكى از آن‌ها ، كه در مسجد الحرام روى داد ، حاضر بودم و چون ابو جعفر از مسجد خارج شد ، نفس زكيه ركاب اسب او را گرفت و گفت : " مىدانم كه اگر امر خلافت به شما برسد ، اين روز را فراموش خواهيد كرد " . » « 4 » در ميان مردم چنين شايع شده بود كه نفس زكيه همان مهدى است و پدرش عبد اللّه بن حسن در انتشار اين باور مىكوشيد . او مىگفت : « به درستى كه پسرش محمد ، همان

--> ( 1 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 233 / الشريف تاج الدين ، غاية الاختصار ، ص 12 به بعد . ( 2 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 233 - 234 . ( 3 ) . بيعت دوم در ابواء بود و آن جايگاهى است بالاتر از مدينه ، و از خاندان عباسى ، ابراهيم بن محمد بن على و ابو جعفر منصور و صالح بن على شركت داشتند ، و از خاندان بيت امام حسن عليه السّلام ، عبد اللّه بن حسن و فرزندانش محمد نفس زكيه و ابراهيم شركت داشتند ، و از بنى عثمان نيز عده‌اى در آن اجتماع ، حاضر بودند . ( شريف تاج الدين ، غاية الاختصار ، ص 27 ) ( 4 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 309 .