[ چين ] است و تبت و هندوستان و سند و خراسان و حدود وى و ماوراء النهر و حدود وى و كرمان . . . » 24 . از نظر نويسنده متن جغرافيايى ديگر فارسى يعنى جهان‌نامه كرهء زمين به چهار قسمت مىشود كه سه ربع آن در آب است و يك ربع در روى خشكى و آن ربع را : « ربع معمور و ربع مسكون و ربع مسلوك خوانند و آن ربع از جهت شمالى است » 25 . به همين ترتيب ابن فندق در ذكر ولايات مشهور جهان از : « نواحى كه در ربع معمور عالم است » 26 سخن گفته و آن‌ها را پنجاه ناحيه ؛ يعنى يك ناحيه كمتر از حدود العالم مىداند 27 . براى ابن فندق دهمين ولايت معمور جهان تركستان است و شهرهاى دور و نزديك آن به ترتيب : بيست و ششم قومس ، بيست و هفتم ولايت قوهستان ، بيست و هشتم ولايت كابل ، بيست و نهم ولايت بست ، سىام ولايت غور و غرشه ، سى و يكم ولايت سجستان و نيمروز ، سى و دوم ولايت خوارزم ، سى و سوم ولايت خراسان ، سى و چهارم ولايت سقسن ( سقسين ) و بلغر ، سى و پنجم ولايت فرغانه و سى و ششم ولايت ماوراء النهر است و بالاخره ولايت چهل و پنجم طخارستان 28 . نكات نسبتا جالبى كه در كار ابن فندق در اين زمينه ديده مىشود يكى آن است كه بين تركستان ( ولايت دهم ) و ماوراء النهر ( ولايت سى و ششم ) و خراسان ( ولايت سى و سوم ) تفاوت مىگذارد و آنان را از يكديگر جدا مىكند و ديگر آن‌كه خود خراسان سنتى ( چه همراه ماوراء النهر و چه به تنهايى ) را به ولايات گوناگونى كه داراى توالى و ترتيب منظمى نيستند ، تقسيم مىكند كه بعدا به آن خواهيم پرداخت . اما پيش از آن‌كه به اين مطلب برسيم ، نظر حمد اللّه مستوفى را دربارهء تقسيم جهان و جاى خراسان را در اين تقسيم‌بندى ملاحظه مىكنيم . وى ابتدا نظريات پارسيان را مىآورد و مىنويسد كه به عقيدهء آنان حكيم هرمس زمين را به شكل دايره به هفت دايرهء تودرتو تقسيم كرده و ممالك جهان را يكى در ميان از جنوب به شمال در داخل اين دايره‌ها جاى داده است : « اول از طرف جنوب كشور هندوان است ؛ دويم كشور تازيان و يمن و حبش ؛ سيم كشور شام و مصر و مغرب ؛ چهارم كه وسط است كشور ايران‌زمين ؛ پنجم كشور روم و فرنگ و صقلاب ؛ ششم كشور