مورخان مسلمان در دوران پيش از هجوم مغولان مىپردازد . سومين بخش اين فصل مربوط به تحقيق و بررسى در مورد شواهد و مدارك باستان‌شناسى است كه صرف‌نظر از اطلاعات باستان‌شناختانه خود در مورد منطقهء مرو ، اطلاعات ذى قيمتى دربارهء تطبيق نوشته‌هاى كهن با داده‌هاى باستان‌شناسى را ارائه مىكنند . فصل دوم كتاب به معرفى مختصرى از خراسان و ماوراء النهر و جايگاه خراسان در سرزمين‌هاى اسلامى و جايگاه مرو در خراسان اختصاص يافته است . اين فصل ، چهار بخش شده است . پس از بخش اول كه شامل مقدمهء كوتاهى دربارهء اين مبحث است ، در بخش دوم نظر كوتاهى به سرزمين خراسان ، موقعيت و جايگاه آن در فلات ايران و سرزمين‌هاى اسلامى انداخته شده است . سومين بخش اين فصل به اطلاعاتى راجع به حدود و مرزهاى خراسان و بالاخره بخش چهارم به تقسيمات داخلى خراسان و تقسيم‌بندىهاى ادارى - سياسى آن در سده‌هاى اوليهء اسلامى و شهرهاى آن اختصاص داده شده است . بخش اول فصل سوم كتاب براساس شواهد و مدارك مكتوب تاريخى دربارهء منطقهء مرغيانه پيش از اسلام بحث مىكند و بخش دوم آن براساس بررسىها و كاوش‌ها و شواهد باستان‌شناسى سدهء اخير به شناسايى مرو باستانى و تاريخى و شهرهاى اطراف آن در دوره‌هاى پيش از تاريخ و تاريخى اختصاص داده شده است . فصل چهارم كتاب مربوط به دوران اسلامى است . اين فصل كه براساس نوشته‌هاى مورخان مسلمان و يافته‌هاى باستانى از دوران اسلامى تنظيم شده ، هفت بخش مىشود . بخش اول به تاريخ مختصر شهر و ارتباط آن با ساير ايالات شرقى دولت اسلامى پرداخته است و در اين ارتباط مدارك و شواهد به دست آمده از دوران اسلامى مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌اند و همچنين نوشتار كوتاهى نيز در زمينهء تشريح وضعيت آب و هوا ، طبيعت و زمين منطقهء مرو - چنان كه مورخان و جغرافىدانان اسلامى تشريح كرده‌اند - آمده است . بخش دوم مربوط به موقعيت جغرافيايى شهر در نوشته‌هاى دوران اسلامى است و سومين بخش به وجه اشتقاق نام شهر و معنى آن پرداخته و نام مرو را در متون پيش از اسلامى ، اسلامى و دوران جديد بررسى مىكند . چهارمين بخش اين فصل مربوط به نام بانيان شهر با اتكا بر منابع و شواهد باستان‌شناسى ، اساطيرى ، تاريخى و روايات تاريخى موجود است . در بخش‌هاى پنجم و ششم و هفتم اين فصل به ترتيب وضعيت معمارى ، محلات ، مساجد ، مدارس ، كتابخانه‌ها و ساير بناهاى شهر مورد توجه قرار گرفته و معرفى شده‌اند . فصل پنجم اين نوشته مختص است به شهرك‌ها و شهرهاى وابسته و نزديك به مرو . در