منصور سيد سجادى

11

مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى )

مقدمه كتاب حاضر كوششى در بازسازى جغرافياى تاريخى مرو و شهرهاى وابسته به آن از پيش از تاريخ تا زمان هجوم مغولان است كه براساس شواهد باستان‌شناسى و مدارك مكتوب تهيه شده است . تا جايى كه نويسنده اطلاع دارد ، تاكنون كتاب مستقلى دربارهء جغرافياى تاريخى مرو همچون كار تومانويچ دربارهء هرات 1 و ريچارد فراى دربارهء بخارا 2 نوشته نشده و اين كار دربارهء مرو و سرزمين‌هاى اطراف آن ، با تفاوت‌هاى بسيار با كتاب‌هاى مورد اشاره ، نخستين نمونه در نوع خود بشمار مىرود . اصل اين تحقيق ، بر مبناى پژوهش‌هاى باستان‌شناسى انجام شده در محل مرو قديم و سپس تطابق نتايج به دست آمده با بررسىها و كاوش‌هاى باستان‌شناسان روسى - تركمنى - انگليسى و ايتاليايى استوار شده و سپس حاصل بررسىها و كشفيات باستان‌شناسى انجام شدهء دهه‌هاى اخير ، با نوشته‌هاى مورخان و جغرافىدانان دوران اسلامى تطبيق داده شده است . در ميان نوشته‌هاى جغرافىدانان و مورخان دوران اسلامى ، از كتاب‌هاى حدود العالم من المغرب الى المشرق و نوشته‌هاى كسانى چون مقدسى ، استخرى ، ابن حوقل ، جيهانى و ياقوت حموى استفاده بسيار شده است . نويسنده از دوستان و همكاران بسيارى كه در انجام اين تحقيق در مرو ، تركمنستان ، ايتاليا ، هندوستان و ايران وى را يارى كردند به خصوص آنّا گلدى گوبايف 3 ، گنادى كوشلنكو 4 ، ماريتسيوتوزى 5 ، گراردو نيولى 6 و آدريانو روسى 7 سپاسگزار است . يارىهاى همسر نويسندهء اين سطور ، آنجلادى جوانى رومانو 8 ، كه با شكيبايى بسيار در مراحل گوناگون تحقيق به پيشرفت اين كار كمك كرده ، نقشى مهم در تاليف اين كار داشته است . لازم به يادآورى است كه مسؤليت كليهء اشتباهات و لغزش‌هاى احتمالى در اين كار تنها متوجه نويسندهء اين سطور است .