محمد الريشهري
167
علم و حكمت در قرآن و حديث ( فارسى )
لمس مى كنيم ، چيز ديگرى را نمى پذيريم . امام صادق عليه السلام در پاسخ فرمود : حواس پنجگانه را ياد كردى و حال آنكه آنها جز با راهنما قادر به استنباط نيستند ؛ همان گونه كه تاريكى جز با چراغ شكافته نگردد . 444 . امام صادق عليه السلام - در نقل مناظره اش با پزشك هندى - : به من گفت : به چه چيز در شناخت پروردگارت كه قدرت و ربوبيّت او را توصيف مى كنى احتجاج مى كنى ، در حالى كه دل همه اشيا را با حواس پنجگانه كه برايت گفتم درك مىكند ؟ گفتم : با خردى كه در دلم جاى دارد و دليلى كه در شناخت او بدان احتجاج مى كنم ؛ . . . ولى اگر بر نادانى پافشارى كنى و بپندارى كه اشيا تنها از راه حواس درك مى شوند ، پس به تو مى گويم كه حواس هيچ دلالتى بر اشيا ندارند و شناخت جز با دل نيست ؛ زيرا دل راهنما و شناسنده اشيا به حواس است . اشيايى كه تو ادعا مى كنى ، دل جز به وسيله حواس آنها را نمى شناسد . 445 . امام رضا عليه السلام : هر چه را حواس براى تو مى يابند ، معنايى درك شده براى حواس است و هر حسّى بر آنچه خداى عز و جل براى ادراكش قرار داده ، دلالت مىكند . و فهم همه اينها با دل است .