اطمينان حاصل شود . 3 . قوّت متن كارشناسان حديث و كسانى كه در شناخت سخنان اهل بيت عليهم السلام خبره‌اند ، مىتوانند با ملاحظهء متنِ گزارش‌هاى مستند به اهل بيت عليهم السلام و ارزيابى ضعف يا قوّت محتواى آنها ، ميزان اعتبار و استناد سخنى را به خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله ، مشخّص نمايند . 4 . سند قابل وثوق چهارمين راه اثبات سخنى به اهل بيت عليهم السلام ، ارزيابى سند آن و اطمينان به صداقت كسانى است كه در سلسلهء سند ، قرار دارند . گفتنى است كه راه‌هاى اوّل و دوم ، يقين‌آورند و راه سوم نيز مىتواند براى كارشناسان خبره ، اطمينان‌آور باشد ؛ ليكن راه چهارم ، اگر در كنار راه سوم يا دوم قرار نگيرد ، تنها مىتواند ظنّ به صدور روايت را اثبات نمايد . قوّت متن « زيارت جامعه » زيارت جامعهء كبيره ، از منظر علم رجال ، داراى سندى معتبر است . « 1 » علاوه بر آن ، متن و محتواى اين زيارت‌نامه نيز به قدرى قوى و هماهنگ با قرآن و ساير سخنان اهل بيت عليهم السلام است كه شمارى از كارشناسان عالىرتبهء سخنان اهل بيت عليهم السلام ، آن را

--> ( 1 ) . در برنامهء نرم‌افزار تخصصى رجالى شيعه « دراية النور » ، راويان « زيارت جامعه » با عبارت « ثقة على التحقيق » ، توثيق گرديده‌اند و در مجموع نيز روايت ، موثّق شمرده شده است . در بررسى اسناد زيارت ، مىتوان گفت : اين زيارت ، به وسيلهء شيخ صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه و شيخ طوسى در تهذيب الأحكام ، از طريق سه نفر از اساتيد شيخ صدوق به نام‌هاى على بن احمد بن موسى و محمّد بن احمد سنانى و حسين بن ابراهيم بن احمد بن هشام مكتّب ( كاتب ) ، نقل شده است . اين سه نفر ، « زيارت جامعه » را از محمّد بن ابى عبداللَّه كوفى ، از محمّد بن اسماعيل برمكى ، از موسى بن عبداللَّه نَخَعى ، از امام هادى عليه السلام گزارش كرده‌اند . اگر چه برخى از افراد واقع در سند ، توثيق صريح ندارند ، ولى هيچ گونه تضعيف و جرحى نيز براى آنان ، گزارش نشده است . افزون بر آن ، شيخ صدوق ، از واژه‌هاى توصيفىِ « ترضّى » و « ترحّم » براى برخى از آنان ، استفاده كرده است كه بنا بر نظر پاره‌اى از رجاليان ( همانند مرحوم شيخ عبداللَّه مامقانى ومرحوم شيخ عناية اللَّه قُهپايى ) ، گزارش‌هاىآنان را مقبوليت مىبخشد .