پاسخ : با توضيحى كه پيش‌تر در بارهء اين آيه داده شد ، معلوم شد اين آيه نه تنها مخالف رجعت نيست ، بلكه از بهترين ادلّه براى اثبات رجعت است ؛ زيرا آيه مىگويد گروهى خاص باز گشت ندارند و لازمه‌اش اين است كه گروهى ديگر بازگشت دارند . ممكن است گفته شود كه رجعت كنندگان ، هم از مؤمنان اند و هم از كافران . اگر هلاك شدگان ، از كافران باشند ، آن گاه رجعت آنان ، بر اساس اين آيه ، ناممكن است ؛ امّا بايد توجّه داشت كه رجعت كافران ، به منظور چشيدن عذاب دنيوى است . كسانى كه هلاك شده‌اند ، يك بار اين عذاب را چشيده‌اند و ديگر نيازى به رجعت آنان نيست . همچنين نبايد فراموش كرد كه همهء كافران و مشركان ، هلاك نشده‌اند . اقوامى اندك از آنان به هلاكت رسيده‌اند . بسيارى مانده‌اند تا دورهء رجعت آنان فرا برسد و براى مجازات باز گردند . 4 . « أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لا يَرْجِعُونَ . « 1 » مگر نديده‌اند كه چه بسيار نسل‌ها را پيش از آنان هلاك گردانيديم كه ديگر آنها به سويشان بازنمىگردند ؟ » . پاسخ : اين آيه نيز مانند آيهء سابق است كه از بازگشت نيافتن گروه‌هايى سخن مىگويد كه هلاك شده‌اند و نمىتواند نافى رجعت باشد . در واقع از اين دو آيه استنباط مىشود كه نسل‌هاى هلاك شده ، به دليل اين كه يك بار عذاب دنيوى شده‌اند ، ديگر بازگشتى ندارند تا دوباره عقوبت شوند و تنها عذاب برزخ و حساب و كتاب آخرت پيش روى آنان است ؛ امّا كسانى كه در دنيا عذاب نشده‌اند و سزاوار آن هستند ، بازگشت دارند . 5 . برخى ، اشكالى عقلى مطرح مىكنند و مىگويند : برگشت گناهكاران ، به يكى

--> ( 1 ) . يس : آيهء 31 .