مَا جَعَلَ اللَّهُ عز و جل بَسطَ اللِّسانِ وَ كَفَّ اليَدِ وَ لكِن جَعَلَهُمَا يُبسَطانِ مَعاً وَ يُكَفّانِ مَعاً . « 1 » خدا عز و جل زبان را براى گشودن ( گفتن ) و دست را براى بستن ( كار نكردن ) نيافريده است ؛ بلكه بايد اين دو ( زبان و دست ) با هم ، گشوده و با هم ، بسته شوند . عبد الرحمان بن ابى ليلى مىگويد : هنگام برخورد با سپاه شام ، از على عليه السلام شنيدم : أَيُّهَا المُؤمِنُونَ إِنَّهُ مَن رَأَى عُدواناً يُعمَلُ بِهِ وَ مُنكَراً يُدعى إِلَيهِ فَأَنكَرَهُ بِقَلبِهِ فَقَد سَلِمَ وَ بَرِئَ وَ مَن أَنكَرَهُ بِلِسانِهِ فَقَد أُجِرَ وَ هُوَ أَفضَلُ مِن صاحِبِهِ وَ مَن أَنكَرَهُ بِالسَّيفِ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِىَ العُليا وَ كَلِمَةُ الظَّالِمِينَ هِىَ السُّفلَى فَذلِكَ الَّذِى أَصابَ سَبيلَ الهُدَى وَ قامَ عَلَى الطَّريقِ وَ ( نُوِّرَ ) نَوَّرَ فى قَلبِهِ اليَقينُ . « 2 » اى مردم مؤمن ! هر كس ستمى را كه به كار گرفته مىشود ، يا منكرى را كه مردم به آن دعوت مىشوند ، ببيند و آن را به دل انكار كند ، سالم مىماند و گناهى بر او نيست . و كسى كه به زبان انكار كند ، پاداش الهى دارد و مقامش از اوّلى بهتر است ، و كسى كه با شمشير به انكار برخيزد تا شعار توحيد ، بلند شود و شعار ستمكاران ، پست گردد ، او كسى است كه به راه رستگارى رسيده و بر راه خدا قيام نموده و نور يقين در دلش روشن گشته است . و در حديثى ديگر ، بكر بن محمّد از امام صادق عليه السلام نقل كرده است : أَيُّهَا النَّاسُ آمروا ( اومُرُوا ) بِالمَعرُوفِ وَ انهَوا عَنِ المُنكَرِ فَإِنَّ الأَمرَ بِالمَعرُوفِ وَ النَّهىَ عَنِ المُنكَرِ لَم يُقَرِّبَا أَجَلًا وَ لَم يُبَاعِدا رِزقا . « 3 » اى مردم ! امر به معروف و نهى از منكر كنيد . امر به معروف و نهى از منكر ، اجَلى را نزديك نساخته‌اند و روزىاى را دور نكرده‌اند . بىترديد ، مدلول احاديث امر به معروف و نهى از منكر - كه تنها شمار اندكى از

--> ( 1 ) . الكافى : ج 5 ص 55 ح 1 . ( 2 ) . نهج البلاغة : حكمت 379 . ( 3 ) . تفسير القمّى : ج 2 ص 36 ، بحار الأنوار : ج 97 ص 73 ح 10 .