محمد الريشهري
49
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
اين باور در بارهء وى ، پس از مرگ او ، در ميان يارانش شكلهاى افراطىترى به خود گرفت . ادّعاى عيسى بودن فضل و اين كه « جز عيسى ، مهدى ديگرى نيست » از باورهايى است كه در ميان حروفيان نسبت به فضل اللَّه مطرح شد ؛ امّا به هر حال ، نام مهدى براى وى ماند و حروفيان از شيعيان انتقاد كردند كه چرا مهدويت او را انكار مىكنند ، با اين ادّعا كه : از تشيّع دم زنى ، اى بو الفضول ! * منكر مهدى شوى ، باشد قبول ؟ « 1 » تشبيه به عيساى مسيح ، براى آن است كه وقتى مُرد ، چگونه مهدى خواهد بود ؛ زيرا مهدى بايد باشد و دنيا را از عدل و داد پر كند ؟ ! امّا وقتى مثل عيسى باشد ، مىتوان ادّعا كرد كه « اندوهگين مباشيد ؛ زيرا همچنان كه عيسى مسيح رفت و دوباره خواهد آمد ، من نيز باز خواهم گشت » . « 2 » در بيشتر اين موارد ، اين شبهه هست كه از تعابيرى چون مهدى و عيسى ، نوعى برداشت ادبى شده باشد . 25 . سيّد محمّد فلاح مشعشى ( م 866 ق ) يكى از بزرگترين جريانهاى مهدىگرايانه در ميان شيعهء امامى كه البتّه تا حدود زيادى رنگ سنّى هم به خود گرفت ، ظهور سيّد محمّد فلاح و ديگرى سيّد محمّد نوربخش ( م 870 ق ) است كه هر دو از شاگردان ابن فهد حلّى ( م 841 ق ) ، عالم برجستهء شيعه و مؤلّف آثار فقهى و دعايى ، بودند . يكى از آنان ، بانى سلسلهء « مشعشعيّه » در خوزستان و جنوب عراق و ديگرى ، بانى نحلهء « نوربخشيّه » در ايران و هند شد . ادّعاى مهدويت در بارهء هر دو مطرح شده و اطّلاعات فراوانى نيز در منابع تاريخى به دست آمده است .
--> ( 1 ) . فهرست متون حروفيّه : ص 23 . ( 2 ) . واژهنامهء گرگانى : ص 292 .