اللَّه مهدى و ابن تومرت ، دولت‌هاى بزرگى را بنياد نهاده‌اند . در اين باره ، حديثى نقل شده و بر اساس آن گفته شده است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وعدهء ظهور اين مهدى را از مغرب داده است . عبيد اللَّه مهدى ، بنيان‌گذار دولت فاطمى ، در سال 296 ق توانست بخشى از مغرب را در شمال افريقا تصرّف كند . دولتِ ياد شده ، طىّ سه نسل از خلفاى فاطمى ، بر بخش بزرگى از جهان اسلام تسلّط يافت و به عنوان مهم‌ترين رقيب عبّاسيان در آمد . آنچه در عمل رخ داد ، اين بود كه اسماعيليان از زمان محمّد بن اسماعيل بن جعفر صادق به صورت پنهانى ، فعّاليت خويش را در عراق ، يمن و مغرب آغاز كردند . از نظر آنان ، پس از محمّد مكتوم ، امامت به جعفر صدق ( / مصدق ) و سپس به فرزندش محمّد حبيب و پس از او به عبيد اللَّه مهدى ( نخستين خليفهء فاطمى در مغرب ) رسيده است . « 1 » اعتقاد اسماعيليان به نسلى از امامان مستور كه به عبيد اللَّه مهدى ختم شد ، چندان بوده كه در وقت ظهور ، آنان به سادگى توانستند دولت بزرگى را تشكيل دهند . ابن خلدون مىگويد : شيعيان اين جماعت ، در يمن تا حجاز و بحرين و خراسان و كوفه و بصره و طالقان پراكنده بودند ؛ امّا محمّد حبيب در شهر سلميّه از منطقهء حمص بود . عادت ايشان بر اين بود كه به « الرضا من آل محمّد » دعوت مىكردند . اين شيعيان ، به زيارت قبر حسين عليه السلام رفته ، از آن جا به سلميّه مىرفتند تا امامان از نسل اسماعيل را زيارت كنند . در يمن نيز شيعيان آنان وجود داشتند كه از آن جمله قوم بنى موسى بودند كه يكى از مردان آنان ، محمّد بن فضل از اهالى جند ( از يمن ) بود . اين شخص به زيارت محمّد حبيب آمد و رستم بن حسين بن حوشب ، وى را در بازگشت به

--> ( 1 ) . صبح الأعشى : ج 13 ص 239 .