4 . خاستگاه مدّعيان دروغين خاستگاه مدّعيان دروغين مهدويت و يا نيابت خاص از مهدى موعود نيز قابل تأمّل است ؛ زيرا تا كنون ، هيچ گاه عالمان ، فقيهان و دانايان طراز اوّل و شاخص شيعه و اهل سنّت ، ادّعاى مهدويت نداشته‌اند . در اين دورهء هزار و چهارصد ساله‌اى كه از ظهور اسلام گذشته ، هزاران دانشمند و فقيه مطرح شيعه و سنّى زيسته‌اند كه گاه زمينهء پذيرش همهء سخنان آنان نيز آماده بوده و قدرت مادّى و معنوى و نفوذ تام بر افراد زيرمجموعهء خويش و مردمان عادى داشته‌اند ، ولى هيچ يك چنين ادّعاهايى نكرده‌اند ؛ بلكه با اين گونه ادّعاها نيز به شدّت مخالفت نموده‌اند . بيشتر مدعيان نيابت ، از كسانى هستند كه با دانشى اندك ، رهبرىِ گروه يا فرقه‌اى از مردمان عادى را در اختيار گرفته‌اند ؛ يعنى ارتباط مريد و مرادى همراه با دانش اندك رهبر گروه و مردمان اطراف او ، زمينهء ادّعاهاى گزاف و پذيرش كوركورانه را فراهم مىسازد . نكته آنچه در اين مجموعه آورديم ، تنها به منظور آگاه كردن جامعه و مردمان براى تنبّه و آمادگى در مواردى است كه ممكن است در روزگار آينده به وقوع بپيوندند ؛ آگاه بودن از بسترها و زيرساخت‌هاى اين ادّعاها و سوء استفاده‌هايى كه در موارد مشابه ممكن است پديد آيند . از مجموعهء گزارش‌ها به دست مىآيد كه در مواردى انگشت‌شمار ، مدّعيان مهدويت ، تنها توانسته‌اند جنبشى محدود در گستره‌اى جغرافيايى پديد آورند ؛ ولى به هيچ عنوان ، امكان و آمادگى پديد آوردن جنبشى جهانى را نداشته‌اند . آنان معمولًا در دام اوهام خود اسير بوده‌اند و بررسى آنها تنها به منظور تنبّه و تحذير است ، و گرنه ، اشخاص و حركت آنان به خودى خود ، اهمّيت ندارند و شايستهء