كه در حديثى از امام باقر عليه السلام ، براى هر مدّعى رهبرى ، هوادارانى فرض شده است . متن حديث اين است : لَيسَ مِن أَحَدٍ يَدعُو إِلَى أَن يَخرُجَ الدَّجَّالُ إِلَّا سَيَجِدُ مَن يُبايِعُه . « 1 » تا هنگام خروج دجّال ، هيچ كس نيست كه مردم را [ به خود ] بخواند ، مگر اين كه به زودى ، افرادى را مىيابد كه با او بيعت كنند . در ميان زمينه‌هاى گوناگون پذيرش ادّعاهاى مهدويت ، فقر فرهنگى ، فساد سياسى و اجتماعى و مشكلات اقتصادى ، مناسب‌ترين زمينه‌هاى فريب دادن ساده‌انديشان و رونق بازار مدّعيان دروغين مهدويت اند . 3 / 1 . جهل مىتوان گفت كه فقر فرهنگى ، جهل و پيروى كوركورانه ، بيشترين نقش را در پيدايش مدّعيان دروغين مهدويت ، و پذيرش ادّعاهاى آنان دارد . شايد نخستين پرسشى كه با ملاحظهء « گزارش مدّعيان دروغين مهدويت » به ذهن مىرسد ، اين است كه : چگونه اين همه مدّعيان توانسته‌اند عدّه‌اى را فريب دهند و با دروغ ، از آنها براى مقاصد خود ، سوء استفاده نمايند ؟ پاسخ اين سؤال را به روشنى مىتوان از سخنان حكيمانهء امام على عليه السلام در بارهء مردم‌شناسى در يافت . النّاسُ ثَلاثَةٌ : فَعالِمٌ رَبّانِيٌ ، وَ مُتَعَلِّمٌ عَلى سَبيلِ نَجاةٍ ، وَ هَمَجٌ رَعاعٌ أتباعُ كُلِّ ناعِقٍ ( صائِحٍ ) يَميلونَ مَعَ كُلِّ ريحٍ ، لَم يَستَضيؤوا بِنورِ العِلمِ ، وَ لَم يَلجَؤوا إلى رُكنٍ وَثيقٍ . « 2 » مردم ، سه گروه اند : دانشمند ربّانى ، دانشجو در راه رستگارى ، و دنباله‌روهاى هر

--> ( 1 ) . الكافى : ج 8 ص 296 ح 456 . ( 2 ) . نهج البلاغة : حكمت 147 .