2 - 1 . اغلبيان ( 184 - 296 ق ) ابراهيم بن اغلب ، فرماندار هارون الرشيد در تونس بود كه به منظور جلوگيرى از گسترش دولت ادريسى مراكش ، اختياراتى به وى داده شد و او پس از چندى با استفاده از دور بودن قلمرو حكومتش از بغداد ، اعلام خودمختارى كرد . اغلبيان ، نقش به سزايى در تصرّف جزيرهء سيسيل و نفوذ اسلام در آن منطقه داشتند . 2 - 2 . طاهريان ( 207 - 254 ق ) اين خاندان در خراسان به سركردگى طاهر بن حسين ، سردار معروف مأمون ، به قدرت رسيدند . آنان علاوه بر امارت خراسان و شرق ايران ، شرطگى ( نيروى انتظامى ) بغداد را نيز به عهده داشتند . 2 - 3 . صفّاريان ( 254 - 296 ق ) يعقوب بن ليث صفّار ، از مردمان سيستان ، با كمك عيّاران خود ، نخست بر سيستان و سپس با بيرون راندن طاهريان و كارگزاران عبّاسى ، بر خراسان چيره شد . او تلاش كرد تا با تصرّف بغداد بر حكومت بنى عبّاس خاتمه دهد ؛ ولى موفق نشد . برادرش عمرو نيز به طمع حكومت بر ماوراء النهر ، راهى اين منطقه شد ؛ ولى با شكست در برابر اسماعيل سامانى ، از تخت قدرت به زير آمد . بازماندگان اين خاندان به عنوان امراى محلّى كم‌قدرت در سيستان تا مدّت‌ها بر جا بودند . 2 - 4 . طولونيان ( 254 - 292 ق ) اينان ، خاندانى ترك‌نژاد بودند كه سرسلسلهء آنها احمد بن طولون بود . وى كه به فرماندارى مصر منسوب گرديده بود ، با استفاده از جوّ سياسى ناآرام دورهء معتمد ، از تابعيت مطلق عبّاسيان خارج شد . معتمد ، تلاش زيادى براى باز گرداندن مصر به حكمرانى عبّاسى به كار بست ؛ ولى تا زنده بودن احمد بن طولون ، موفّقيتى به دست نياورد . در اواخر قرن سوم هجرى و در زمان جانشينان احمد بن طولون ،