محمد الريشهري
287
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
اصل حديث در صحيح البخارى و صحيح مسلم ، سنن الترمذى ، سنن نسائى ، سنن ابن ماجة و كتابهاى كهن و معتبر حديثى اهل سنّت نظير : الموطأ مالك و مسند ابن حنبل ، گزارش نكردهاند و گنجى شافعى به درستى گفته است : و القول الفصل فى ذلك أنّ الإمام أحمد مع ضبطه و إتقانه روى هذا الحديث فى مسنده فى عدّة مواضع « و اسمه اسمى » . « 1 » و سخن نهايى ، آن است كه امام احمد ، با دقّت و استوارىاى كه در نقل روايتها داشته ، در مسند خود در چند مورد ، تنها عبارت « نام او نام من است » را روايت كرده است . 2 . بسيار محتمل است كه اين زيادت در ابتداى قيام بنى عبّاس و بنى حسن در اوايل قرن دوم هجرى پديد آمده باشد . آنان براى توجيه قيام خويش با محمّد بن عبد اللَّه محض بيعت كردند و براى ترويج و گسترش عقايد خويش ، محتاج به پديد آوردن وجههء خاصّ براى او بودند . همنامى او با پيامبر صلى الله عليه و آله و همنامى پدرش با پدر پيامبر صلى الله عليه و آله ، حربهء تبليغى بسيار قوى در اختيار آنان مىنهاد تا قيام خويش بر ضدّ بنى اميّه را با قيام مهدوى پيوند زده ، از فرصت پديد آمده بهترين استفاده را ببرند . « 2 » عبّاسيان پس از قدرت يافتن ، همين تبليغات را براى محمّد بن عبد اللَّه منصور برپا كردند و او را مهدى خواندند . ظاهراً در اين زمان ، گزارش « اسم أبيه اسم أبى » شهرت يافته بود . « 3 »
--> ( 1 ) . البيان فى أخبار صاحب الزمان ( كفاية الطالب ) : ص 483 . ( 2 ) . ر . ك : الفخرى : ص 61 ، مقاتل الطالبيّين : ص 207 . ( 3 ) . در كتاب كشف الغمّة و برخى كتب ديگر ، توجيهات ديگرى براى اين زيادى آوردهاند ( ر . ك : كشف الغمّة : ج 3 ص 232 ، الصراط المستقيم : ج 2 ص 222 ) .