محمد الريشهري

66

دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )

منظر به مسئلهء مهدويت نگريسته است . وى در آثار متعدّد خود به اين موضوع پرداخته است . « 1 » بعضى از سخنان ابن عربى گوياى آن است كه وى حضرت مهدى موعود عليه السلام را خاتم الاوليا مىدانسته است ؛ چنان‌كه در باب معرفت وزيران مهدى ظاهر در آخر الزمان مىگويد : خداوند را خليفه‌اى است « موجود » كه ظاهر مىگردد و ظهورش در زمانى اتفاق مىافتد كه دنيا پر از جور و ستم باشد و او دنيا را پر از عدل و قسط مىنمايد و اگر از عمر دنيا نماند ، مگر يك روز ، خداوند آن روز را طولانى مىگرداند تا آن خليفه كه از عترت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله است ، ولايت كند . او از فرزندان فاطمه و هم نام رسول خداست ، و جدش حسن بن على بن ابى طالب است . « 2 » ابن عربى در ادامه به ذكر شمايل و فضايل حضرت مهدى عليه السلام ، توصيف اعوان و ياران او ، و كيفيت آغاز و انجام كار آن حضرت پرداخته و سپس بحث را با اين سروده‌هايش زينت داده است : ألا إنّ ختم الأولياء شهيد * وعين إمام العالمين فقيد هو السيّد المهدى من آل أحمد * هو الصارم الهندى حين يبيد هو الشمس يجلو كل غمّ وظلمة * هو الوابل الوسمى حين يجود « 3 »

--> ( 1 ) . از جمله در الفتوحات المكيه ، باب‌هاى 24 ، 73 و 366 ، و فصوص الحكم ، فص شيثى و چند اثر مستقل . ر . ك : ج 10 ( بخش چهاردهم : كتاب‌شناسى مهدويّت / مهدويت‌نگارى در قرن هفتم ) . ( 2 ) . الفتوحات المكية : ج 3 ص 327 ( چاپ عثمان يحيى ، قاهره ) البته جملهء آخر از سخن او با روايات و اعتقادات شيعه ناسازگار ، و مطابق با برخى روايات اهل سنّت است . و يا ممكن است تصحيفى در آن ، صورت گرفته باشد ؛ چرا كه در برخى نسخه‌هاى خطى اين كتاب در كتاب‌خانه‌هاى تركيه ، ايران و شمال افريقا ، اساساً « حسين » آمده است ، چنان كه در چاپ دار صادر بيروت ، انعكاس يافته و در اين دانش‌نامه ( ص 92 پاورقى 7 ( مهدويت از نگاه اهل سنّت ) نيز نقل شده است . گفتنى است با آن كه در نسخه‌هاى كهن فتوحات ، اين عبارت وجود دارد ، از بعضى چاپ‌هاى متأخّر ، حذف شده است . ( 3 ) . الفتوحات المكية : ج 1 ص 150 ب 14 و ج 2 ص 49 ب 73 و ج 4 ص 195 ب 577 .