يا امور غيبى مىدانند . اين روش از آغاز نگارش در بارهء مهدويّت تا دورهء معاصر بيشترين طرف‌دار را داشته است . كتاب‌هاى تأليف‌شده در قرون نخستين و حتّى قبل از تولد امام مهدى عليه السلام از اين جمله‌اند كه شمار آنها بيش از هشتاد عنوان است . دو كتاب الغيبة نعمانى و كمال الدين شيخ صدوق ، كه در قرن چهارم تأليف شده و تا امروز در دسترس‌اند ، كهن‌ترين آثار مستقل برجامانده در اين زمينه به شمار مىروند . دغدغهء هر دو نويسنده تبيين اعتقادات شيعه در بارهء امام دوازدهم و دفع حيرت‌ها و شبهه‌ها بوده است . محمّد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى حدود ( م 360 ق ) معروف به ابن ابى زينب « 1 » در مقدمهء كتاب خود مىنويسد : پس از حمد و سپاس الهى [ گويم : ] گروهى از كسانى كه خود را شيعه و پيرو حضرت محمّد و دودمانش - كه درود خداوند بر آنها باد - مىدانند و به امامت قائل‌اند ، امامتى كه خداوند آن را دين حق و زبان راستين و زينت و رستگارى قرار داد براى آنان كه به شرايط امامت و پيمان‌هايش پايبندند و بر انجام واجبات چون نماز و زكات و خيرات مواظبت مىورزند و از بدىها دورى مىجويند و مراقب خويش‌اند ، سخنشان در بارهء امامت دگرگون شده و تفرقه ميان آنان شكل گرفته و به فرايض و محرمات الهى بىاعتنايى مىكنند ؛ برخى از آنها گرفتار

--> ( 1 ) . جواد على در كتاب المهدى المنتظر عند الشيعة الاثنى عشرية ( ص 24 ) وفات وى را سال 328 ق دانسته است . در مقدمهء اعلمى بر اين كتاب وفات او پس از سال 385 ق بيان شده است ؛ به اين دليل كه او از تلعكبرى متوفاى 387 ق روايت دارد ( الغيبة ، نعمانى : ص 8 ) . نويسندهء پايان‌نامهء « بررسى مسئلهء غيبت امام عصر در قرآن و حديث » ( ص 202 ) سال وفات او را حدود 360 ق دانسته است . در مجموع بعيد به نظر مىرسد كه وى پس از صدوق درگذشته باشد و اگر هم فوت او بعد از صدوق بوده باشد ، نگارش كتاب قبل از آن بوده است ؛ چرا كه صدوق كتاب كمال الدين را بعد از بازگشت از سفر نيشابور نوشته كه اين سفر در سال 352 ق رخ داده است ( « مع الصدوق و كتابه الفقيه » در علوم الحديث ، ش 2 ، ص 129 ) . چنان كه محقّق ارجمند سيّد جواد شبيرى زنجانى در مقالهء « الكاتب النعمانى و كتابه الغيبة » بر اساس قراين و شواهد سال تأليف را حدود 336 تا 342 ق دانسته است ( علوم الحديث ، ش 3 ، ص 178 ) .