و سياسى ، همگى زمينه‌ساز اخلاق نكوهيده و اعمال ناشايسته‌اى هستند كه انديشه و ذهن و جانِ جوان را آلوده مىكنند و استعدادهاى او را تباه مىسازند . خطرناك‌ترين ضدّ ارزش‌هايى كه سدّ راه شكوفايى جوانان مىشوند ، عبارت‌اند از : عُقوق والدين ، بدخُلقى ، بدزبانى ، غرور ، خودبينى ، تكبّر ، حرص ، حسد ، كينه ، عصبانيت ، لجبازى ، تنبلى و افراطىگرى ، كه متن رهنمودهاى مربوط به اين آفت‌ها در فصل هشتم از بخش سوم حكمت‌نامه خواهد آمد . چهار . حقوق جوان آنچه در بخش دوم و سوم حكمت‌نامه ، درباره عوامل و موانع شكوفايى جوان آمده ، در واقع ، وظايف و مسئوليت‌هاى جوانان براى بهره‌گيرى لازم از بهار جوانى است ؛ امّا بايد توجّه داشت كه جوان ، به تنهايى و جدا از خانواده و جامعه ، قادر به انجام دادن اين وظايف نيست . او در صورتى مىتواند از عهده اين مسئوليت‌ها برآيد كه زمينه لازم براى پرورش جسم و جان او در خانواده و در جامعه ، فراهم باشد . در بخش چهارم از حكمت‌نامه ، در دو فصل به مسئوليت‌هاى خانواده و جامعه در برابر جوان با عنوان « حقوق جوان » اشاره مىشود : الف حقوق خانوادگى از نگاه احاديث اسلامى ، به همان ميزان كه پدر و مادر بر جوان حق دارند ، جوان نيز بر پدر و مادر خود ، حق دارد و تجاوز به حقوق او مذموم و محكوم است ، چنان‌كه پيامبر خدا مىفرمايد : يَلزَمُ الوالِدَينِ مِنَ العُقوقِ لِوَلَدِهِما ما يَلزَمُ الوَلَدَ لَهُما مِن عُقوقِهِما . « 1 » بر عهده پدر و مادر نسبت به فرزند ، حقوقى است ، مانند حقوقى كه نسبت به پدر و مادر بر عهده فرزند است .

--> ( 1 ) ر . ك : ص 275 ح 480 .