سخنى با خواننده حديث ، در طول حيات خويش ، از به دو ظهور تا كنون ، فراز و نشيب‌هاى بسيارى به خود ديده است . شناخت اين مسير و ويژگىهاى آن را « تاريخ حديث » بر عهده دارد - كه رشته‌اى واسطه ميان دو دانش حديث‌شناسى و تاريخ است - . چگونگى ظهور حديث ، برخورد صحابهء پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان معصوم با آن و نيز شيوه‌هاى برخورد عالمان بزرگ با اين منبع مهم و اصلى شريعت ، از مباحث مهم تاريخ حديث به شمار مىآيد . مطالعهء تاريخ حديث ، شرط لازم براى تحقيق صحيح در حوزه‌هاى مختلف علوم حديث است ؛ چرا كه به هر حال ، حديث ، يك پديدهء تاريخى است كه نمىتوان بدون در نظر گرفتن مسير تاريخىاش ، در زواياى آن ، بحث دقيقى ارائه كرد . قطعاً مطالعه در سند حديث يا متن آن و يا هر موضوع ديگرِ مرتبط با آن ، به صورت موردى و بدون توجه به همه يا بخش‌هايى از تاريخ حديث ، تنها مطالعه‌اى ذهنى و انتزاعى خواهد بود و در موارد بسيارى ، بيم آن وجود دارد كه نتيجهء اين گونه مطالعات ، به دور از واقعيت باشد . از سوى ديگر ، حديث ، به عنوان پديده‌اى تاريخى ، مورد هجوم شبهات تاريخى هم قرار گرفته است ؛ شبهاتى كه نمىتوان آنها را بدون مطالعهء تاريخ حديث ، پاسخ گفت . به علاوه ، اتصال حديث به عصر معصوم و در امان ماندن آن از دستان تحريفگر پيدا و پنهان را بايد با مطالعات تاريخى به اثبات رساند و بِدين گونه ، پشتوانهء علمى حديث را شناخت و شناساند . با توجه به اين مجموعه ضرورت‌ها ، گروه تاريخ حديثِ « پژوهشكدهء علوم و معارف حديث » ، بر آن شد تا مطالعهء جامعى را در اين موضوع ، به انجام رسانَد . بر اين اساس ،