رجال يك . كلّيات علم رجال رجال ، واژه‌اى عربى و جمع « رَجُل » و در لغت به معناى مردان است و بعضاً دربارهء مردان بزرگ نامى ، مشهور و شاخص نيز به كار رفته است . در اصطلاح ، « رجال » به علمى اطلاق مىشود كه دربارهء اوصاف و احوال راويان حديث از جهت پذيرش يا عدم پذيرش قول آنان ، بحث مىكند . « 1 » نظر به اين كه قرآن كريم ، همهء احكام را صريحاً بيان ننموده و آنچه در قرآن تصريح گرديده ، متضمّن بيان همهء اجزا و شرايط و خصوصيات آنها نيست ، احكام شرعى را نمىتوان از روى حدس و گمان انجام داد و عقل نيز نمىتواند اين احكام را ثابت كند . اجماعى كه بيانگر گفتهء معصوم باشد ، بسيار اندك است و تنها اجماعى حجّت است كه كاشف از قول معصوم باشد . در نتيجه ، بيشتر احكام شرعى را بايد از طريق روايات به دست آورد و يكى از راه‌هاى اساسى و مهم تشخيص روايات معتبر از غير معتبر ، علم رجال است . « 2 » تاريخچهء علم رجال نگارش كتاب‌هاى رجالى ، از ديرباز توسّط علما انجام گرفته است . به نوشتهء شيخ طوسى ، اوّلين كتاب رجالى ، مربوط به قرن اوّل هجرى بوده و اوّلين رجال‌نويس مسلمان ، عبيد اللَّه بن ابى رافع ، كاتبِ اميرمؤمنان بود . « 3 » او مىنويسد : ابو رافع در كتابى به نام تسمية من شهد مع أميرالمؤمنين عليه السلام الجمل و صفّين و نهروان من الصحابة ، نام ياران و همراهان امام على عليه السلام را از ميان صحابه در سه جنگِ جمل و صفين و نهروان ، فهرست كرده بود .

--> ( 1 ) . الذريعة ، ج 10 ، ص 80 . ( 2 ) . ر . ك : تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 180 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 175 .